Waterstanden Rijn en Maas blijven voorlopig zeer laag
De Rijn daalde de afgelopen dagen naar de laagste stand ooit en voorlopig komt daar weinig verandering in. Er vielen wat buien maar dat levert net voldoende water op om de stand niet verder te laten dalen. Ook de komende twee weken blijft het overwegend droog en de waterstanden blijven daarom voorlopig zeer laag. De Maasafvoer is al enige tijd stabiel en dat blijft waarschijnlijk zo. In de rubriek water Inzicht eeen terugblik op de afvoeren in de maand juli.
Water van de week
Weinig tot geen neerslag in de stroomgebieden
Om een verwachting te kunnen maken voor de waterstanden in de komende weken maak ik gebruik van weermodellen. Deze geven tot zo'n twee weken vooruit een aardige indicatie van wat de stroomgebieden te wachten staat. Naar het einde van de verwachtingstermijn wordt de verwachting uiteraard minder betrouwbaar. Bij het aflezen van de weermodellen let ik altijd op twee fenomenen: of zich ergens binnen de verwachtingstermijn een weersomslag gaat voordoen en of er zich buien gaan ontwikkelen boven de stroomgebieden.
Wat de weersomslagen betreft, is er voorlopig nog weinig nieuws te melden. We hebben nu al vele weken te maken met hogedrukgebieden die voor overwegend droog weer zorgen. Niet dat er geen lagedrukgebieden zijn, soms trekken ze zelfs dicht genoeg langs om, in een gewone zomer, voor veel regen te kunnen zorgen, maar dit jaar verloopt anders. Het Europese continent is zover opgedroogd, dat er maar weinig vocht vanaf het landoppervlak de atmosfeer bereikt en daardoor blijft het overwegend droog; zelfs als de weerkaart er veelbelovend uitziet. De historie leert ons echter dat er al is het nog zo droog, er altijd wel een weersomslag gaat komen naar een (veel) natter weerpatroon.
Als ik er de afgelopen weken de weersverwachting op nakeek, leek het er soms op dat er zo’n weersomslag zou komen. De weermodellen gaven dan vanaf een bepaalde datum ineens een paar dagen met veel meer neerslag aan. Om hier meer zekerheid over te krijgen, of die omslag er ook echt gaat komen, is het van belang om de dagen daarna te bekijken of die weersomslag in de verwachting standhoudt. De afgelopen tijd was dat echter steeds niet het geval. Zo gaf het Europese weermodel eerst aan dat er vanaf 5 augustus een nattere periode aan zou breken, later werd dat 7 en 8 augustus, toen 11 augustus en steeds bleek een paar dagen later dat de verwachting weer was opgedroogd.
Volgens de laatste verwachting is er voor het eerst pas sprake van neerslag op wat grotere schaal vanaf 13 augustus. Dat is echter nog erg ver vooruit en gezien de voorgeschiedenis lijkt mij dat ook nog niet heel betrouwbaar. Maar we blijven het in de gaten houden, want ooit zal het wel de langverwachte omslag zijn. Tot die tijd blijft het niet helemaal droog, maar vallen er wel buien en dat is het twee feniomeen waar we wat de waterverwachting betreft op kunnen letten. Vooral de Alpen zijn bekend om de buien die er 's zomers veel regen kunnen brengen, maar dit jaar blijft ook dat beperkt.
De afgelopen dagen vielen er in Midden en Zuid-Duitsland en ook in de Alpen wel wat buien en die leveren nu een heel klein beetje extra water op voor de Rijn. Ook komende maandag en dinsdag kunnen er nog enkele buien vallen, woensdag lijken het er minder te zijn. Op dinsdag zouden ook in het stroomgebied van de Maas wat buien kunnen vallen. Donderdag en vrijdag neemt de buiigheid weer toe, maar dan met name in de Alpen en dat kan zelfs een wat serieuzere hoeveelheid extra water opleveren. De meeste buien vallen echter in het hooggebergte en het water dat dan daarvan naar de Rijn stroomt wordt eerst opgeslagen In de grote Zwitserse meren die als een reusachtige buffer fungeren. Dat water wordt dan over langere tijd uitgesmeerd en voorlopig merken we daar weinig van.
In het komend weekend blijft het in de stroomgebieden droog maar zouden er in Nederland wat buien kunnen vallen. Het gaat dan niet om grote hoeveelheden water en het zal niet voldoende zijn om de extreme droogte die nu in Nederland heerst op te heffen. De eerste helft van de week na het volgend weekend lijkt weer helemaal droog te gaan verlopen en het is pas in de tweede helft van die week dat er wat meer neerslag wordt verwacht.
Van de soms wat grotere hoeveelheden neerslag die in eerdere weersverwachtingen in het vooruitzicht waren gesteld, komt dus maar weinig terecht. Al met al valt er in de eerstkomende 10 dagen in grote delen van het stroomgebied niet meer dan zo'n 5 mm regen, op plaatsen waar net een paar buien vallen iets meer, tot ca 15 mm. De Ardennen ontvangen zo’n 10 tot 15 mm. De meeste regen kan in de Alpen vallen, tot tussen 50 en 75 mm, maar zoals ik hierboven al schreef vult dat vooral de grote Zwitserse meren. Ook in Zuid-Duitsland kan wat meer vallen, tot tussen 15 en 35 mm. Mogelijk dat het vanaf 13 en 14 augustus wel natter gaat worden, maar we moeten nog een paar dagen wachten voordat we daar meer zekerheid over hebben.
Rijn eerst stabiel rond 6,4 m, later nog wat verder dalend
De Rijn is de afgelopen week ongeveer 35 cm gezakt en bereikte afgelopen donderdag een nieuw laagterecord met een stand van 6,47 m NAP. Daarna is de stand nog ongeveer 10 cm gezakt tot 6,37 m NAP op zondagochtend. De afvoer daalde deze week ruim 100 m3/s van 775 m3/s naar 650 m3/s. Voorlopig is dit voor even de laagste stand en vanaf morgen gaat het iets omhoog, maar hoogstens enkele centimeters naar 6,4 m of een paar cm meer. Dit hangt af van de hoeveelheid regen die de komende 2 dagen in het stroomgebied valt vanuit de buien die zijn verwacht.
Vanaf donderdag 6/8 gaat de stand dan weer wat dalen en omdat er dan enige dagen geen regen meer wordt verwacht, is de kans groot dat de stand nog onder het laagterecord van vandaag uit gaat komen. In het komend weekend verwacht ik een stand van ca 6,35 m NAP (afvoer 635 m3/s) en na het weekend kan de stand nog wat verder dalen naar 6,3 m NAP rond 12 augustus. De afvoer bedraagt dan nog slechts ca 620 m3/s, wat een evenaring zou betekenen van de laagste afvoer die ooit in de Rijn is opgetreden in november 1947.
Pas vanaf ca 15 augustus kan de waterstand weer iets gaan stijgen mits het rond 13 augustus inderdaad natter gaan worden, maar daar is nog lang geen zekerheid over te geven.
Maasafvoer voorlopig tussen 20 en 25 m3/s
De Maasafvoer schommelt al wekenlang rond de 25 m³/s. Ondanks dat het al wekenlang vrijwel niet geregend, verandert daar weinig aan. De afvoer is nu op een soort van basisniveau aangeland en ontvangt ook wat extra water vanuit enkele stuwmeren in de Belgische Ardennen. Komende week worden wel enkele buien verwacht boven de Ardennen op maandag en dinsdag. Er kan op die dagen samen zo’n 15 mm regen vallen. Dat zou voldoende moeten zijn voor een kleine aanvulling van de Maas.
Vooral water dat op verhard oppervlak valt, stroomt namelijk snel naar de rivier af. Dat levert dan hoogstens een kort piekje op van enkele tientallen m3/s. De dag erna is de afvoer dan weer terug op het lage niveau van voor de regenbui. Na deze buien wordt er een week lang weinig regen verwacht. Al die tijd blijft de afvoer bij Maastricht schommelen rond 25 m³/s. Pas vanaf 13 of 14 augustus wordt weer regen verwacht, maar het is nog niet zeker of dat er ook van komt.
Water Inzicht
De maandafvoer van de Rijn in juli was historisch laag, bij de Maas was het minder extreem
De gemiddelde afvoer Van de Rijn voor de maand juli gedroeg slechts 845 m³/s. Dat is nog niet de laagste maandafvoer ooit, die bedraagt slechts 695 m³/s en stamt uit november 1947. Er zijn nog ca 10 maanden met een gemiddelde onder de 800, dus deze maand is zeker niet de maand met de laagste maandafvoer. In de tabel hierna zijn de 20 maanden op een rij gezet met de laagste juli-afvoeren. De volgende in de reeks is het jaar 1976, dat bijna 50 jaar de toppositie bekleedde.
Schermafbeelding 2026-08-02 om 20.31.52.png
Bij de eerste 10 uit deze reeks vinden we maar liefst 6 jaren uit de huidige eeuw, waarvan er 5 uit de laatste 10 jaar. Eerder schreef ik al over de juli als de maand waarvan de afvoer snel afneemt. Dit heeft vooral te maken met het eerder smelten van de sneeuw in de Alpen, waardoor juli minder smeltwater afvoert. Daarbij zijn er de afgelopen 10 tot 20 jaar veel relatief droge juli-maanden geweest. In de 4e kolom heb ik weergegeven welke positie deze maanden in de ranglijst van juni innamen. 2026 stond toen nog op de 2e plaats en 1976 op de 3e. 1934 was de maand met de laagste juni-afvoer, maar die ontving in juli weer meer water en zakte naar de 12e plaats in juli. Ook augustus verliep toen nat en daardoor zakte 1934 toen nog verder.
Een lage afvoer in juni hoeft dus niet te betekenen dat het ook in de maanden daarna zo blijft. Ook 1976, dat een zeer droog voorjaar kende, zou in augustus voldoende water ontvangen om naar de 11e plaats te dalen in die maand. Van de recente jaren valt 2018 op, die in juni nog in de middenmoot van jaren stond (53e plaats), maar in juli naar de 9e en augustus naar de 3e plaats steeg. Het is een van de scenario’s voor dit jaar dat het 2018 achternagaat, met onafgebroken dominante hogedrukgebieden die de regen weg houden tot ver in het najaar. Maar dit jaar kan ook 2023 en 2025 nog achternagaan, waar in augustus voldoende regen viel voor een snelle daling in de lijst van augustus.
Zo heeft ieder jaar zijn verhaal en is er ook voor 2026 nog veel mogelijk; maar dan moet het wel gaan regenen. In de volgende tabel is de situatie voor de Maas weergegeven. Ondanks de zeer droge maand juli eindigde dit jaar op de 5e plaats in de reeks met gemiddeld 44 m³/s. Dat is de afvoer bij Monsin, net voor de aftakking van het Albertkanaal. Daar stroomde in juli 15 m³/s door naar het westen van België, wat betekent dat er bij Maastricht 29 m³/s langs stroomde. De 4 jaren in de lijst boven dit jaar zijn alle van voor de aanleg van de stuwmeren die de Maas bij lage afvoeren extra water leveren. Ik ken de afvoer niet van deze buffers, maar zonder zou de afvoer waarschijnlijk onder de 40 m³/s zijn uitgekomen.
Schermafbeelding 2026-08-02 om 20.32.05.png
De maanden boven in de lijst kenden ook in juni al een lage afvoer en dat bleef ook zo in de maand augustus. Alleen 1947 steeg toen naar de bovenkant van de lijst. Dit jaar kende een zeer droge zomer na een wat natter voorjaar; een vergelijkbare situatie met het recente jaar 2018. Wat verder opvalt is dat de nummer 6 t/m 9 na een droge maand juni en juli in augustus ineens sterk daalden in de reeks. Er vond toen in augustus een omslag plaats naar natter weer en de afvoeren stegen toen snel. Bij de Rijn zagen we dat ook bij de jaren 2023 en 2025. Voor 2026 wordt het nu kiezen of het de droge 4 jaren volgt die erboven staan of de nattere jaren die er na staan.
Voorlopig lijkt het erop dat het een droog scenario wordt, want de eerste 10 tot 14 dagen wordt nog vrijwel geen regen verwacht.