Nog zeker twee weken droog. Rijn verder omlaag naar nieuw dieptepunt, Maas ook licht dalend.

Hogedrukgebieden houden de regen voorlopig weg uit het grootste deel van de stroomgebieden. Na een lichte stijging in het begin van de week zijn de waterstanden van vooral de Rijn al snel weer gaan dalen en die daling zet voorlopig door. De kans is aanzienlijk dat over ca 2 weken opnieuw het laagterecord wordt verbroken. Ook de Maasafvoer is alweer enige tijd aan het dalen en wordt waarschijnlijk lager dan medio augustus. In het waterbericht leest u de details. In de rubriek Water Inzicht het afvoerverloop van de Rijn van dit jaar in historisch perspectief.

water van de week

Hogedrugbieden houden hun greep op het weer in de stroomgebieden

Het weerpatroon boven Europa is te verdelen in twee zones, die goed zichtbaar zijn op de kaart hieronder van de neerslaghoeveelheden voor de komende 10 dagen. Boven zuidwest en centraal Europa ligt een uitgestrekt hogedrukgebied en daar blijft het de komende 10 tot 14 dagen droog, terwijl over het noorden van het continent lagedrukgebieden van west naar oost trekken langs een langgerekt golvend front.

De baan van de lagedrukgebieden ligt relatief ver noordelijk en als het bijbehorende front zich soms wat naar het zuiden uitbreidt, bereikt het net Nederland en het aangrenzende deel van Duitsland. Er valt dan wat regen, maar verder naar het zuiden blijft het droog. Het is een hardnekkig weerpatroon waar we nu alweer 3 weken mee te maken hebben en wat nog zeker 2 weken aan lijkt te gaan houden.

Dit betekent dat de maand september een groot deel van het stroomgebied van de Rijn vrijwel droog zal verlopen. De twee kaarten hierna laten (links) de neerslaghoeveelheden zien sinds het begin van de maand en (rechts) de verwachte neerslag tot het eind van de maand. In de driehoek tussen Luxemburg, Frankfurt en Straatsburg is dan vrijwel geen regen gevallen en ook in Zuid-Duitsland en Zwitserland blijft het bij slechts 10 tot 20 mm, op het Zwarte Woud na waar 30 mm viel.

Alleen in de regio’s grenzend aan Nederland is met 40 tot 50 mm wel ongeveer de normale hoeveelheid gevallen. Het droge weer is dus weer helemaal terug in het stroomgebied en het water dat in de korte natte periode van de tweede helft van augustus is door de rivieren alweer bijna helemaal afgevoerd.

Het weer van vandaag past in het hierboven genoemde patroon want er trekt opnieuw een regengebiedje over Nederland en het aangrenzende deel van België en Duitsland. In één strook over Brabant, Limburg en Nordrhein-Westfalen kan ca 5 mm regen vallen, in het Duitse heuvelland misschien 10. Morgen verplaatst het hogedrukgebied zich dan naar onze omgeving en blijft het twee dagen droog, voordat het op woensdag naar het oosten opschuift en opnieuw een regenzone nadert.

Deze volgt wat meer een zuidoostelijke koers en brengt regen in een strook over het noordoosten van Nederland tot aan en het zuidoosten van Duitsland. De regen schampt op donderdag het oosten van het stroomgebied van de Rijn en zal de rivier niet veel water opleveren. Het eerdergenoemde hogedrukgebied zal zich, als het boven Oost-Europa, is aangekomen verder versterken en vormt dan ook een uitloper tot over onze omgeving.

Eventuele lagedrukgebieden moeten daardoor nog verder naar het noorden opschuiven en de kans is groot dat er na aanstaande woensdag en donderdag zeker 10 dagen geen regen valt in de stroomgebieden. Ook gaat boven West-Europa de temperatuur dan weer omhoog en neemt de kans op zomerse dagen weer toe. Voor de rivieren betekent dit dat ze op een beetje regen vandaag en woensdag/donderdag na op weinig extra water hoeven te rekenen. Samengevat zien we dat de grote droogte nog niet voorbij is en zich de komende twee weken zelfs verscherpt.

Rijn blijft dalen, kans groot op nieuw diepterecord.

Vorig weekend vielen onverwacht aardig wat regen in het midden van Duitsland en dit leverde de Rijn ongeveer 75 m³/s extra water op zodat de afvoer weer even steeg naar 700 m³/s. De waterstand steeg naar iets boven 6,5 m NAP, 20 cm hoger dan vorig weekend. Inmiddels is dat water gepasseerd en is de stand alweer terug op 6,35 m NAP en de afvoer is met 640 m³/s alweer 60 m³/s lager. Voorlopig blijft de stand dalen en de regen die vandaag en in het midden van de week in het stroomgebied valt zorgt hoogstens voor een lichte vertraging van de daling. Of er moet net als vorige weekend weer een verrassing volgen, maar daar gaan we maar even niet vanuit.

De komende week daalt de waterstand dagelijks met zo’n 2 tot 3 cm per dag om in het volgend weekend rond 6,2 m NAP uit te komen. De afvoer zakt op vrijdag weer onder de 600 m³/s en lijkt daar dan voorlopig niet meer boven te komen. De daling zet zich namelijk voort in de week na het komend weekend, dan met zo’n 1 à 2 cm per dag. In de tweede helft van die week (rond 1 oktober) verwacht ik dat de stand onder de 6,15 m NAP zakt en de afvoer onder 570 m³/s. Het is dan niet ver meer naar een nieuw diepterecord. Dat staat op een stand van 6,12 m NAP en een afvoer van 560 m³/s, wat afgelopen medio augustus werd bereikt.

De kans op een nieuwe recordstand is groot want tot en met 5 oktober ziet het er naar uit dat er geen regen meer gaat vallen in het stroomgebied. Als de laagste stand van 6,12 m NAP wordt onderschreven dan kan dat in het weekend van 3 en 4 oktober gebeuren. Omdat het droge weer voorlopig van geen wijken weet, is het niet onwaarschijnlijk dat de stand later richting de 6 m NAP gaat. Maar het is nu nog te vroeg om daarop te speculeren want misschien laten de weerkaarten rond het volgend weekend ineens wel een ander weerpatroon zien. Ooit moet het weerbeeld een keer omslaan, al duurt het dit keer wel heel erg lang.

Maas daalt komende week licht, naar ca 25 m³/s.  

Nadat de wekenlange droge periode half augustus even werd onderbroken door een wat nattere periode met een licht stijgende afvoer is het nu alweer enkele weken zo goed als droog in het stroomgebied. Waar in Nederland de afgelopen weken vaak nog wel enkele tientallen millimeters regen is gevallen, bleef het in België bij niet meer dan 5 à 10 mm. Onvoldoende om de Maas te laten stijgen en dat zien we dan ook terug in het afvoerverloop dat afgelopen week langzaam terugzakte naar waarden vergelijkbaar met voor de opleving van medio augustus.

In de grafiek heb ik de gemiddelde dagafvoer van de Maas bij Monsin weergegeven. Deze afvoer varieert nogal door dagelijkste schommelingen die de stuwen in Wallonië veroorzaken. Om die schommelingen uit te filteren heb ik ook het zevendaagse gemiddelde in de grafiek weergegeven. Voor Monsin (rode streepjeslijn) lag die in juli en begin augustus rond 42 tot 44 m³/s om in augustus langzaam terug te zakken naar ca 38 m³/s. Van de afvoer die bij Monsin passeert gaat een deel het Albertkanaal in en de rest stroomt naar Nederland.

De afvoer bij St Pieter, net over de grens, volgt de afvoer van Monsin op de voet en het is goed te zien dat het Albertkanaal in deze periode tussen gemiddeld ca 15 en 10 m³/s aftapte. Over het water dat via de kanalen mag stromen zijn afspraken gemaakt tussen Nederland en België en daarin staat dat de afname bij lagere afvoeren langzaam moet verminderen. Rond 10 augustus op het laagste punt bedroeg de hoeveelheid die via het Albertkanaal stroomde inderdaad nog maar 10 m³/s, zodaat de afvoer bij St Pieter toen daalde tot ca 25 m³/s.

Vanaf 18 augustsus volgden enkele natte dagen en ging de Maasafvoer weer wat omhoog naar tussen 60 en 90 m³/s. Het weekgemiddelde steeg daardoor tot iets onder de 60 m³/s bij Monsin en 45 bij St Pieter. Sinds 1 september is het vrijwel droog gebleven en zijn de afvoeren weer gaan dalen en het weekgemiddelde is zelfs nog wat verder gezakt dan medio augustus. Bij Monsin daalde deze tot 36 m³/s, lager dan in augustus, en bij St Pieter tot 25 m³/s, even laag als in augustus.

Dat de Maas niet verder daalt heeft er onder andere mee te maken dat de afvoer nu voor een deel uit stuwmeren wordt aangevuld. Ik weet niet hoeveel dat precies is en hoe lang die meren nog leveren kunnen, maar het feit dat de afvoer deze week nog wat verder is gezakt dan in augustus laat zien dat de bodem van de meren mogelijk wel in zicht is.

Nu het de komende 2 weken droog blijft in het stroomgebied breekt er daarom ook voor de Maas en spannende tijd aan. Mogelijk gaat de afvoer nu toch nog verder dalen en komt deze bij Maastricht gemiddeld over de dag in de buurt van 20 m³/s of nog minder. Dat zou voor het eerst sinds 1976 zijn dat de Maasafvoer zover zou dalen.

Water inzicht

Rijnafvoer in historisch perspectief

De afvoeren en waterstanden van de Rijn We hebben de afgelopen zomer een nog niet eerder voorgekomen lage bestand bereikt en het ziet ernaar uit dat dat over een week of twee opnieuw gaat gebeuren. De figuur hieronder heb ik enkele weken geleden ook al een keer getoond en is nu uitgebreid met het verloop sinds die tijd en de verwachting voor komende twee weken. De figuur laat het afvoerverloop zien van alle jaren sinds 1900 waarin de Rijn buiten de wintermaanden tot waarden ruim onder het gemiddelde is gezakt.

Dit gemiddelde is boven in de grafiek met een streepjeslijn zichtbaar gemaakt (er staat GEM bij) en bedraagt in de zomer ongeveer 2.000 m³/s om in het najaar te dalen naar ca 1.600 m³/s. De rode jaren zijn de jaren dat de afvoer vooral in de voorzomer laag was en de zwarte lijnen de jaren dat de afvoer vooral in de nazomer en herfst erg laag was. Een paar rode lijnen vallen op omdat ze zowel in de voorzomer als het najaar een lage afvoer lieten zien. Dit zijn bijvoorbeeld 1921 en 1972; dit gebeurt dus niet zo heel erg vaak. De meeste jaren die in de nazomer laag zijn, zoals 1947, 1949, 1959, 2018 en 2022 hadden in de voorzomer nog een relatief hoge afvoer.

Als 2026 wordt vergeleken met andere jaren dan worden 2018 en 1976 vaak genoemd, maar toch was het afvoerverloop toen anders dan nu. In 2018 (weergegeven met een streepjeslijn) begon de laagwaterperiode namelijk pas in augustus en wat toen vooral opviel was dat hij zo lang duurde. Het jaar 1976 was ook een jaar met zeer lage afvoeren, maar die waren er vooral in het voorjaar en de zomer; want in het najaar bleef de afvoer toen boven de 1000 m³/s. De groene lijn laat dit jaar zien en het is inmiddels duidelijk dat we 1921 en 1972 gaan opvolgen als jaar met gedurende het hele zomerhalfjaar een lage afvoer.

Toen zich half augustus de weeromslag aandiende, had het met dit jaar nog anders kunnen lopen, zoals bijvoorbeeld ook in 2022 gebeurde, toen de afvoer in augustus een zeer lage waarde bereikte, maar daarna opkrabbelde tot buiten het laagwaterbereik. Dit jaar bleek de omslag echter van korte duur en de lage afvoeren lijken zich voorlopig tot een heel eind in het najaar voort te gaan zetten.

In de grafiek is ook vorig jaar, 2025, weergegeven (met een paarse streepjeslijn). Dat jaar viel op omdat er hele zomerhalfjaar een laagwaterperiode dreigde, maar de Rijn steeds weer opveerde als de 1000 m³/s in zicht kwam. Wat vooral opvalt zijn daarom de enorme afvoer schommelingen die in dat jaar optraden. Daar is niet eens zo heel veel regen voor nodig om de Rijn vanuit een laagwatersituatie ongeveer 1.000 m³/s te laten stijgen en in veel zomers gebeurt dat wel een paar keer. Maar dan moet er wel regen vallen en dat is waar het dit zomerhalfjaar nu al maandenlang aan heeft ontbroken.