Zeer natte week voor de boeg, maar waarschijnlijk blijft het daar voorlopig bij
Vorige week was het al met een slag om de arm aangekondigd en halverwege de week was het zo goed als zeker: er gaat voldoende regen vallen om de rivieren flink te laten stijgen. Vanaf maandag vallen er tientallen millimeters regen in een groot deel van de stroomgebieden, voldoende voor een stijging van ca 2,5, misschien wel 3 m van de Rijn en de Maasafvoer kan stijgen tot 500 misschien wel 700 m3/s. Inmiddels loopt de verwachting ook alweer wat verder en kunnen we zien of het natte weer aanhoudt of dat hoge druk weer terugkeert. In het waterbericht leest u hier meer over.
In de rubriek water inzicht een blik op de Maasafvoeren van afgelopen zomer, die zich opvallend goed hielden, ondanks de extreme droogte.
Water van de week.
Zeer natte week, maar daarna toch weer langere tijd droog.
Het hogedrukgebied dat de afgelopen dagen nog even voor rustig weer zorgde is naar het oosten weggetrokken en voor het eerst sinds lange tijd nemen lagedrukgebieden vanaf de Atlantische Oceaan het heft in handen. Deze weersystemen trekken net noordelijk van Nederland langs en op dinsdag zou een lagedrukgebied precies over Nederland kunnen trekken met veel regen tot gevolg. Ten noorden van dit lagedrukgebied wordt koude lucht aangevoerd met mogelijk natte sneeuw; aan de zuidkant is het veel warmer en valt veel regen.
Vanaf maandag nemen de neerslagkansen in de stroomgebieden snel toe en al de dagen van de komende week kan er regen vallen. Tot en met het komend weekend worden hoeveelheden van 50 tot 80 mm verwacht in de stroomgebieden. In de hogere delen van de Middelgebergten, zoals het Zwarte Woud en de Vogezen kan tot 150 mm kan vallen. Ook de zuidkant van de Ardennen kan op flink wat regen rekenen, tot meer dan 100 mm.
De natste dag in de stroomgebieden is de dinsdag, als het lagedrukgebied over Nederland trekt. Vanaf het volgend weekend houden de lagedrukgebieden zich alweer in en volgt er een rug van hoge druk vanaf de Oceaan, die eenmaal boven het continent aangekomen zich ontwikkelt tot een kracht hogedrukgebied boven Scandinavië. Deze weersituatie zorgt in de stroomgebieden vanaf zondag 22 november voor een snelle afname van de neerslagkansen.
Hoe het weer zich over een dag of 10 verder ontwikkelt wordt bepaald door het hogedrukgebied dat zich dan waarschijnlijk boven Scandinavië bevindt. Het zou voor een droge oostelijke stroming kunnen zorgen, maar er is ook een kans dat het toch niet heel sterk wordt en lagedrukgebieden wel Centraal-Europa kunnen bereiken.
Samengevat staat de stroomgebieden de komende week veel regen te wachten, waar de rivieren direct op gaan reageren. Vanaf aanstaande zaterdag neemt een krachtig hogedrukgebied het weer over en wordt het waarschijnlijk weer voor langere tijd droog.
Rijn stijgt naar 8,5 tot mogelijk 9 m +NAP.
Afgelopen week daalde de Rijn nog eenmaal naar een zeer lage stand van 6,28 m NAP en een afvoer van 615 m3/s. Sinds donderdag is de stand weer wat gaan stijgen dankzij water van de regen die op dinsdag en woensdag is gevallen in vooral het zuiden van het stroomgebied. Eerst ging de stand naar ca 6,5 m NAP en morgen volgt een verdere stijging naar 6,8 m NAP als het water uit Zuid-Duitsland arriveert. De afvoer stijgt naar iets boven de 800 m3/s, alweer 200 m3/s meer dan in het begin van vorige week; maar dat is nog pas het begin.
In de nacht van zondag op maandag bereikt de eerste regen het stroomgebied en alle dagen t/m zaterdag gaat er daarna regen vallen. Vooral dinsdag kan er zeer veel regen vallen in het stroomgebied van de Moezel en het midden van Duitsland. Dit levert veel water op voor de Moezel, de Main en de zijrivieren die tussen Mainz en Keulen in de Rijn uitmonden. Dit water arriveert vanaf woensdag en vooral donderdag bij Lobith. De stand kan dan meer dan 1 meter stijgen binnen 24 uur. Op donderdagochtend verwacht ik een stand van ca 7,1 m (afvoer 950 m3/s) en op vrijdagochtend van 8,25 m NAP (1.500 m3/s).
De dagen daarna stijgt de stand langzaam nog wat verder als ook het water uit het zuidelijke deel van het stroomgebied erbij komt. Op zondag kan de stand tot tussen 8,7 en 9 m NAP zijn gestegen en op dinsdag 24 of woensdag 25 november wordt waarschijnlijk de hoogste stand bereikt tussen 8,9 en 9,3 m NAP. De afvoer is dan gestegen tot tussen 2.000 en 2.300 m3/s. Daarmee zou de afvoer voor het eerst sinds 1 maart weer boven het langjarig gemiddeld uit kunnen komen, dat ca 2.100 m3/s bedraagt in deze tijd van het jaar. De regen moet nog vallen, dus nog even afwachten of dat werkelijk gaat gebeuren.
Na het piekje volgt in de tweede helft van die week weer een daling. Het is dan waarschijnlijk alweer droog sinds de voorgaande zondag en als de droogte inderdaad meer dan een week gaat duren, gaat de waterstand ook weer dalen. De eerste dagen gaat dat niet zo heel snel, maar vanaf het weekend van 28 en 29 november kan de stand weer met zo’n 20 tot 30 cm per dag dalen en dat betekent dat eind november de stand weer onder de 8,5 m NAP zakt en waarschijnlijk enkele dagen later weer onder de 8 m NAP.
Maas stijgt razendsnel naar een afvoer tot mogelijk meer 750 m3/s.
De Ardennen liggen de komende dagen binnen het gebied waar veel regen kan vallen, met de hoofdmoot aan de zuidkant van dit Middelgebergte. De natste dag wordt dinsdag en dat zorgt ervoor dat de afvoer op die dag snel kan stijgen. Op maandag volgt al een eerste lichte stijging tot ca 150 m3/s op dinsdagmorgen, waarna een snelle stijging volgt tot tussen 400 en 600 m3/s op woensdag als gevolg van de overvloedige regen op dinsdag.
Woensdag en donderdag blijft de afvoer stabiel en van vrijdag op zaterdag volgt opnieuw een stijging naar tussen 700 en 800 m3/s. Dit is het gevolg van veel regen die op vrijdag kan vallen als een regenzone lange tijd ongeveer boven de Ardennen blijft liggen. Uiteraard is dit nog lang niet zeker en als de zone 200 km noordelijker of zuidelijk komt te liggen zal de Maas veel minder water te verwerken krijgen en komt de afvoer misschien niet veel hoger dan 500 tot 600 m3/s. Na de langdurig lage afvoeren van het afgelopen half jaar is dit sowieso een grote overgang.
Vanaf zaterdag wordt het weer droog in het stroomgebied en als het hogedrukgebied boven Scandinavië inderdaad zo sterk wordt als nu verwacht, dan houdt dit droge weer minstens een week aan. Niet dat dat meteen weer tot lage afvoeren gaat leiden, daarvoor is er te veel regen in het stroomgebied gevallen die eerst weer moet worden afgevoerd. Als de afvoer inderdaad tot boven de 700 m3/s is gestegen, dan verwacht ik aan het eind van de maand een afvoer rond 250 m3/s, bij een stijging tot 500 m3/s aan het eind van de maand een afvoer van ca 150 m3/s.
Water Inzicht
Maasafvoer was afgelopen zomer langdurig zeer laag, maar laagterecords werden niet verbroken
In het bericht van vorige week liet ik zien hoe de Rijnafvoer deze zomer en najaar maandenlang lager was dan ooit. Dit werd vooral veroorzaakt door de uitzonderlijke droogte in het stroomgebied. Het ligt voor de hand om dit soort lange droogteperioden in verband te brengen met de steeds sneller verlopende klimaatverandering, maar ik durf daar nog geen harde uitspraken over te doen.
Voor zover de droogte wordt veroorzaakt door de steeds hogere temperaturen, waardoor veel meer water verdampt, is de link met de klimaatcrisis duidelijk, maar dat was deze zomer niet de hoofdoorzaak van de lage afvoeren. De belangrijkse oorzaak was dat er veel minder regen viel dan normaal in vooral het zuidelijk deel van het stroomgebied van de Rijn en de Maas en dit werd veroorzaakt door een niet aflatende reeks van hogedrukgebieden.
Dergelijke persistente weerpatronen zijn veel lastiger aan klimaatverandering te koppelen omdat ze hebben te maken met grootschalige stromingspatronen boven het noordelijk halfrond. En in hoeverre die patronen nu veranderen als gevolg van de hogere temperaturen op aarde is iets wat we nog niet zeker weten. Er zijn wel onderzoeken die re op wijzen dat een opvallende koele plek, die de laatste jaren in de zomer vaak ontstaat boven het noorden van de Atlantische Oceaan, verantwoordelijk zou kunnen zijn voor deze verandering in het stromingspatroon.
Omdat deze zgn ‘cold blob’ waarschijnlijk het gevolg is van extra veel smeltwater dat vanaf Groenland de oceaan in stroomt, zou er een relatie kunnen zijn met klimaatverandering. Het is nog te vroeg om hier zekerheid over te hebben, want daarvoor is het fenomeen nog te kort geleden voor het eerst opgetreden en misschien verdwijnt het over een paar jaren wel weer ineens. In de toekomst gaan we hier vast meer over horen, maar nu terug naar de afgelopen zomer.
Ook de Maasafvoer kende een bijzonder jaar met langdurig zeer lage afvoeren. Wat de lengte van deze periode betreft deed hij niet onder voor de meest extreme jaren wat de lage afvoeren betreft, zoals 1921, 1947 en 1976. Niet toevallig zagen we deze jaren ook al bij de Rijn; dit waren namelijk zomers met langdurige droogte boven Midden-Europa en dat heeft dan even goed invloed op de Rijn als de Maas. In de volgende grafiek is het afvoerverloop van de circa 10 jaren met de meest extreme zomerafvoeren weergegeven.
Jaren lage afvoer Maas tm 2026.jpg

Ik heb hiervoor het gemiddelde gebruikt van 7 dagen omdat de Maas vanwege het stuwbeheer altijd sterke dagelijkse schommelingen laat zien en die filteren daardoor een beetje uit, zodat de lijnen gelijkmatiger lopen en beter te vergelijken zijn. Het nadeel is wel daar daardoor ook de kortere zomerpiekjes wegvallen, die op een dag met een flinke bui de afvoer in één dag wat kunnen optillen van bijvoorbeeld 50 naar 100 m3/s. Door het uit te smeren zien we dat nu niet veel meer van terug dan een piekje van 50 naar 60 m3/s, wat dan wel een week aanhoudt.
De grafiek laat de afvoeren zien van de Maas net bovenstrooms van het put waar het Albertkanaal aftakt. Daar stroomt ca 10 m3/s weg uit de Maas en alleen bij zeer lage afvoeren wordt die hoeveelheid teruggeschroefd. Als we de afvoer van 2026 volgen dan bevond die zich maandenlang op een heel laag niveau, rond 40 m3/s en pas na heel langdurige droog in de loop van september daalde het naar ca 35 m3/s. Dat betekent dat dan bij Maastricht respectievelijk 30 en 25 m3/s passeerde.
De grafiek laat zien dat 2026 lang niet het jaar met de laagste afvoer was, want in respectievelijk 1921, 1934, vooral1976 en in een deel van de zomer ook in 1947 en 1959 was de afvoer nog 10 tot 15 en sosm zelfs 20 m3/s lager. Wat verder opvalt is dat zeer lage afvoeren, van minder dan 35 m3/s, sinds 1976 ook niet meer zijn opgetreden. In de tweede grafiek hierna is het aantal dagen met zeer lage afvoeren weergegeven van 25 t/m 60 m3/s, voor de periode tot 1976 en voor die erna. De data zijn gecorrigeerd voor het feit dat de meetreeks tot 1976, 65 jaar lang is en die van erna 50 jaar.
Schermafbeelding 2026-11-15 om 21.46.48.png

Wat opvalt is dat afvoeren onder de ca 70 m3/s de laatste 50 jaar minder vaak zijn opgtereden dan voor die tijd. Vooral voor het bereik onder 50 m3/s is de afname opvallend. Kwam een afvoer van minder dan 50 m3/s voor 1980 gemiddeld nog ca 22 dagen per jaar voor, tegenwoordig is dat ca 12 dagen en afvoeren onder 35 m3/s komen vrijwel niet meer voor, terwijl dat er vroeger nog gemiddeld 5 per jaar waren.
Ook in de recente zeer droge jaren 2003, 2018 en 2022 kwam de Maas zo goed als nooit tot een zeer lage afvoer. De reden voor deze veranderingen in het afvoerpatroon zijn de stuwmeren die aan het eind van de ’70-er jaren in het stroomgebied van de Maas zijn aangelegd. Bekende liggen in het gebied van de Sambre (Lac de L'eau de Heure), de Ourthe en de Vesdre (La Gileppe). Vooral de meren in de het stroomgebied van de Sambre zijn erg groot (ruim 600 ha) en mede aangelegd om de Maas van extra water te kunnen voorzien tijdens lange perioden van lage afvoer.
De total oppervlakte van de stuwmeren bedraagt bijna 900 m3/s. Om de Maas gedurende 3 maanden van 10 m3/s extra water te kunnen voorzien is een volume van 80 miljoen m3/s nodig. Dat zou betekenen dat deze meren, zonder extra aanvoer, tot bijna 10 meter gedaald zouden moeten zijn. Via de site van de Waalse waterdienst zijn de metingen van het stuwmeer in de Vesdre af te lezen en die laten zien dat het peil in de afgelopen zomer in totaal ruim 10 m is gedaald, goed voor ca 2 m3/s extra Maasafvoer het stuwmeer in de Ourthe daalde slechts 2 meter en dit droeg maar ca 0,2 m3/s bij.
Van het Lac de L'eau d'Heure heb ik geen gegevens gevonden, maar op satellietfoto’s is te zien dat het peil flink gedaald is omdat grotere delen van de oever zijn drooggevallen. Als dit meer ook ca 10 m gezakt is, dan zou dit meer alleen al goed zijn geweest voor bijna 8 m3/s. Deze stuwmeren hebben deze zomer dus voorkomen dat de Maasafvoer nog verder zou zijn gedaald.
De droogte duurde dit jaar ook minstens zo lang als in andere jaren met een zeer lage afvoer, zoals 1934, 1947 en 1976. Zonder de extra aanvoer zou de afvoer bij Maastricht vrijwel zeker tot onder de 25 en soms zelfs 20 m3/s zou zijn gedaald, net als in de zomer van 1976. De volgende grafiek vergelijkt 5 jaren met de langdurig lage afvoeren. In 1934, 1947 en 1976 waren er veel dagen met afvoeren onder de 35 m3/s, in de recente jaren 2018 en 2026 vrijwel niet. Pas bij de afvoeren rond 50 m3/s zien we bij 2026 een frequentie die vergelijkbaar is met de eerdere jaren en bij 2018 bij afvoeren rond 60 m3/s. Zonder de extra aanvoer uit de stuwmeren was de frequentie van dagen met een zeer lage afvoer dit jaar waarschijnlijk net zo hoog geweest als in 1934 en 1947 en misschienw el net zo hoog als in 1976.
Schermafbeelding 2026-11-15 om 21.46.16.png
