Na de jaarwisseling meer neerslag, maar veelal sneeuw; waterstanden blijven vrij laag.

Het is al 3 weken droog in de stroomgebieden en de waterstanden van Rijn en Maas zijn flink gezakt. Vanaf het nieuwe jaar komt daar verandering in als een lagedrukgebied boven Scandinavië ons weer gaat bepalen. Er wordt dan neerslag aangevoerd die wat hogerop in de Middelgebergten als sneeuw zal gaan vallen. Dat levert niet meteen veel water op voor rivieren, maar de daling zal wel stoppen. In het water bericht leest u de details.

In de rubriek water inzicht een terugblik op het verloop van de waterstanden in 2025. Na het zeer natte jaar 2024 liet 2025 een groot deel van het jaar een heel ander beeld zien met langdurige droge perioden. De waterstanden waren vaak aan de lage kant, maar zeer lage waarden kwamen niet voor.

Water van de week

Het nieuwe jaar begint met een lagedrukgebied dat regen en sneeuw gaat brengen.

Een groot deel van de maand december werd het weer in de stroomgebieden bepaald door sterke hogedrukgebieden die neerslag op grote afstand hielden. Eerst lagen ze ten zuid(oost)en van ons en later ten noorden. De afgelopen week is de kern van het hogedrukgebied van Scandinavië naar het zeegebied tussen IJsland en Schotland getrokken waardoor de wind draaide van een koude oostelijke naar een wat mildere noordelijke richting; maar het bleef nog droog.

De komende dagen schuift het hogedrukgebied nog wat verder van ons weg, waardoor we in een noordwestelijke stroming terechtkomen. Dit wordt nog versterkt door een groot lagedrukgebied dat in de oudjaarsnacht vanaf de Noorse zee naar het zuiden van Scandinavië trekt. De hele week daarna blijven we onder de invloed van lagedrukgebieden, die ten noorden van ons liggen, en soms zijn er kleine lagedrukgebieden die over onze omgeving naar Centraal-Europa trekken.

Met lage druk in de buurt nemen de neerslagkansen toe en omdat we ons nog lange tijd in polaire lucht bevinden zal dat ook vaak sneeuw zijn. De eerste neerslag wordt op 2 januari verwacht en t/m 5 januari valt er zo’n 20 tot 40 mm. In het laagland is dat meestal regen of natte sneeuw die weer smelt, maar op enige hoogte in de Middelgebergten (Ardennen, Eiffel, Zwarte Woud en Vogezen) zal dat sneeuw zijn. Omdat de temperatuur daar voorlopig onder nul blijft, zal zich hier een sneeuwdek vormen dat uit kan groeien tot 20 à 40 cm dik.

Vanaf 6/1 wordt het even wat droger, maar in de tweede helft van de week na volgend weekend kan opnieuw neerslag gaan vallen en ook dan zal dat vooral sneeuw zijn in de Middelgebergten kan het sneeuwdek daardoor aangroeien tot 50 cm of meer.  Voor de rivieren levert de neerslag, die vooral als sneeuw valt, op de korte termijn maar weinig water op en de waterstanden zullen daarom aan de lage kant blijven.

Maar een sneeuwdek in de Middelgebergten betekent ook dat er later, als de dooi gepaard gaat met regen, ook flink wat smeltwater beschikbaar kan komen. Dat zou dan wel eens tot hoogwaters kunnen leiden. Maar of dat gebeurt hangt van veel zaken af en nu is daar daarom nog weinig met zekerheid over te zeggen.

Rijn daalt nog ca 30 cm tot 7,45 m NAP, vanaf 5/1 weer wat stijgend.

Het droge weer als gevolg van de dominante hogedrukgebieden heeft de waterstand van de Rijn flink doen dalen. Sinds 13 december, toen een laatste golfje water passeerde, is de waterstand dagelijks 10 tot 15 cm gedaald en op tweede kerstdag werd de 8 m onderschreden. De daalsnelheid is nu wat lager geworden, met zo'n 5 tot 7 cm per dag, maar de komende dagen zal ook de 7,5 m NAP nog onderschreden worden (op 2 januari) en de laagste stand verwacht ik op 3 of 4 januari bij 7,45 m NAP.

De afvoer die nu nog ongeveer 1.250 m³/s bedraagt zal rond de jaarwisseling nog circa 1125 m³/s bedragen en als laagste niveau verwacht ik een afvoer van ca 1.075 m³/s. Dat zijn erg lage waarden voor de tijd van het jaar want het is sinds 1901 pas een keer of 10 gebeurd dat de afvoer begin januari zo laag was. Meestal was dat in koude winters als weinig water tot afstroom kwam. Dit jaar is wat dat betreft een uitzondering want zo heel koud is het niet geweest.

Nog niet zo lang geleden in de winter van 2016/17 hebben we dat trouwens ook al een keer meegemaakt; en ook toen waren het dominante hogedrukgebieden die de regen lange tijd op afstand hielden. Die winter kwam het ook niet tot hoogwater op een heel klein golfje na halverwege maart. Het droge weer houdt dit jaar in ieder geval niet zo lang aan als in 2017 want vanaf 2 januari gaat er gedurende een dag of 3 voldoende neerslag vallen om de Rijn weer wat op te laten veren.

Het water van de neerslag komt niet allemaal tegelijk tot de afstroom want zeker tot halverwege januari gaat een groot deel van de neerslag als sneeuw vallen. Dat is dan boven de circa 200 m hoogte in de Middelgebergten. Ook na het komend weekend blijft het stroomgebied onder invloed staan van lagedrukgebieden die zo nu en dan neerslag aanvoeren. Het blijft aan de koude kant en op enige hoogte zal het voornamelijk sneeuw zijn zodat het sneeuwdek aardig kan aangroeien. Vóór halverwege januari gaat dat waarschijnlijk niet smelten en daarom blijven de waterstanden voorlopig aan de lage kant.

Nadat op 3 of 4 januari de laagste waterstand wordt bereikt, gaat de stand wel weer wat stijgen en vanaf 8 januari verwacht ik dat de 8 m NAP weer overschreden wordt; en de afvoer naar 1.350 m³/s gaat. Rond die tijd wordt ook weer nieuwe neerslag verwacht en, ook al zal daarvan maar een deel regen zijn, kan de waterstand vanaf 10/1 nog wel wat verder stijgen. De kans op erg lage standen is daarom voorlopig even achter de rug. Hoge standen hoeven we voorlopig ook niet te verwachten, de kans daarop neemt pas toe als het weer warmer wordt en de sneeuw gaat smelten.

Maas daalt nog wat verder tot net boven de 100 m³/s, maar vanaf 3 januari stijgend.

De Maas is de afgelopen 3 weken blijven dalen en is bij Maastricht inmiddels tot onder de 125 m³/s gedaald. Dat is erg laag voor deze tijd van het jaar want gewoonlijk bedraagt de afvoer nu zo'n 400 tot 500 m³/s. Lage afvoeren komen in deze tijd van het jaar ook niet vaak voor, want het gebeurt vaker dat het juist tussen kerst en nieuwjaar erg nat is met zelfs grotere hoogwatergolven. Alleen de winter van 2016/17 was recent ook erg droog met rond de jaarwisseling nog lagere afvoeren van zelfs maar 50 m³/s.

Die waarden gaan we dit jaar niet halen ook al daalt de afvoer de komende dagen nog wat verder. Dagelijks gaat er gemiddeld zo’n 5 m³ van de afvoer af en in het begin van het nieuwe jaar komt de afvoer dan dicht bij de 100 m³/s. Vanaf 2 januari wordt met een noordwestelijke luchtstroming meer neerslag aangevoerd waardoor de Maas in de dagen daarna weer wat kan gaan stijgen. Omdat de lucht in code oorsprong heeft zal een groot deel van de neerslag In de vorm van sneeuw vallen en hogerop in de Ardennen kan zich tussen 3 en 6 januari een sneeuwdek opbouwen tot zo'n 30 – 40 cm dik.

Maar in de lagere delen van het stroomgebied zal er ook regen vallen en daarom verwacht ik dat de afvoer in die periode ook weer zal stijgen tot ongeveer 200 misschien 300 m³/s. Maar dit hangt ook af van de temperaturen: hoe kouder het is, hoe minder neerslag als regen valt en hoe lager de Maasafvoer blijft.

Na het volgend weekend houdt de noordwestelijke luchtstroming stand en zeker voor de Ardennen, die dan precies in de wind liggen, kan dat nogmaals aardig wat neerslag opleveren. Ook dan zal dat vooral sneeuw zijn en alleen in de lagere delen wat regen, zodat de Maas voorlopig niet op veel extra water hoeeft te rekenen. Daarvoor moetenw e wachte op zachter weer een regen, maar dat is voorlopig niet in aantocht.

Water Inzicht

Het jaar 2025 was relatief droog met vaak lage waterstanden; heel anders dan zijn voorganger 2024.

Vorig jaar was een groot deel van het jaar uitzonderlijk nat en bedroeg de gemiddelde jaarafvoer van de Rijn ruim 2.800 m³/s; wat ca 25% meer is dan normaal en een van de hoogste uit de meetreeks. Dit jaar begon in januari nog vrij nat met een klein hoogwatertje van iets meer dan 6.000 m³/s, maar al vanaf februari brak een lange droge periode aan en daalden de waterstanden tot ver onder het langjarig gemiddelde. Net op tijd viel er in de zomer wel weer voldoende regen om de afvoer niet tot al te lage niveaus te laten dalen en de 1.000 m³/s werd telkens net niet onderschreden.

Ook het najaar verliep nog vrij nat en zo kon de gemiddelde afvoer dit jaar op circa 1.960 m³/s uitkomen. Het langjarig gemiddelde van de hele meetreeks bedraagt ongeveer 2.210 m³/s, waarmee de Rijn dit jaar iets minder dan 90% van de normale hoeveelheid water afvoerde. Een jaargemiddelde afvoer van 1.950 m³/s is wat aan de lage kant maar niet uitzonderlijk. Het laatste jaar met relatief erg weinig water was 2022 met ca 1.650 m³/s (75% van het langjarig gemiddelde).  

De Maasafvoer bedroeg in 2025 gemiddeld iets meer dan 200 m³/s, wat iets minder dan 80% is van het langjarig gemiddelde, dat ca 255 m³/s bedraagt. De Maas ontving gemiddeld dus wat minder water dan de Rijn en het viel tijdens het jaar ook al op dat het stroomgebied van de Maas vooral in de zomer en het najaar vaak net buiten de gebieden met veel neerslag lag; de Rijn had wat dat betreft meer geluk.

Erg laag was de gemiddelde afvoer in 2025 echter ook weer niet, in 2022 was de gemiddelde afvoer met ca 165 m³/s (65%) nog flink wat minder. Maar het kan nog veel lager, zoals in 1976 toen de Maas over het jaar gemiddeld maar ca 85 m³/s (33%) afvoerde.

In de volgende twee figuren is het verloop van de Rijnafvoer bij Lobith (boven) en Maasafvoer (onder) voor 2025 uitgezet. De blauwe lijn is de afvoer van 2025, de groene lijn het langjarig gemiddelde, de rode lijn de hoogste afvoer en de zwarte lijn de laagste op een dag gedurende het jaar. Voor de Maas zijn het de waarden voor Monsin, dit ligt net voordat het Albertkanaal afsplitst van de Maas. Bij Maastricht is de afvoer ca 15 m³/s lager dan bij Monsin. 

In de figuur van de Rijn heb ik met gele en blauwe stroken de natte en droge perioden gedurende het jaar aangegeven. Na het nog relatief natte begin van het jaar valt de lange droge periode op in het voorjaar met de maand maart die vrijwel helemaal droog verliep. Tijdens deze droge periode daalde de afvoer sterk en halverwege april werd voor het eerst de 1000 m³/s bijna bereikt. Maar net op tijd viel er wat regen en dat patroon van dalen, tot net voordat de afvoer zeer laag zou worden, zou zich de rest van het voorjaar en de zomer blijven herhalen.

Ook vanaf half juni was het weer lange tijd vrijwel droog en in juli werd opnieuw de 1.000 m³/s aangetikt, maar ook toen ging het net op tijd weer regenen in het stroomgebied. Vanaf half juli een klein beetje, maar aan het eind van de maand was er zelfs een klein zomergolfje.  De maanden daarna wisselden perioden van droog weer onder invloed van hogedrukgebieden af met lagedrukgebieden die enkele regenzones op het stroomgebied afstuurden. Het was nooit langdurig nat en het bleef steeds bij korte uitschieters, gevolgd door een wat langere droge periode. Helemaal aan het eind van het jaar zien we hoe het droge weer vanaf 10 december de Rijn relatief ver heeft laten dalen.

Bij de Maas is de overgang van natte naar droge omstandigheden nog wat scherper dan bij de Rijn. Begin januari was er een grote hoogwatergolf die tot 1900 m³/s steeg, gevolgd door een wat kleinere waardoor januari een hoge gemiddelde afvoer had. In februari was het abrupt afgelopen met het vele water en er volgende ,dankzij de zeer droge maart maand, een lange daling tot erg lage afvoeren in april. Begin mei viel er een klein beetje regen maar ook in de maand mei bleef de afvoer nog lange tijd erg laag.

Net als bij de Rijn waren er in het zomerhalfjaar soms korte natte intermezzo's waardoor de afvoer weer even wat steeg tot rond de 100 à 150 m³/s. De Maas lag wat vaker dan de Rijn buiten de grotere regengebieden en ook in het najaar bleef de afvoer vaak lager dan het langjarig gemiddelde. Het droge weer van de laatste 3 weken heeft zelfs gezorgd voor een erg lage afvoer op de overgang naar het nieuwe jaar. 

In de volgende 2 grafieken is de afvoerreeks van de Rijn en de Maas verdeeld over 14 segmenten van een lage afvoer links naar een heel hoge afvoer rechts. Van ieder segment is het aantal dagen weergegeven dat de afvoer zich in 2025 binnen dit bereik bevond (in rood), vergeleken met het langjarig gemiddelde (in blauw). 

In zowel de Rijn als de Maas kwamen lage afvoeren onder het gemiddelde meer voor dan de afvoeren boven het gemiddelde. Bij de Rijn vallen vooral de twee kolommen tussen 1.000 en 1.500 m³/s op, waar de afvoer zich bijna de helft van het jaar in bevond. Tegelijkertijd kwam de afvoer op geen enkele dag in het laagste segment, wat je wel zou verwachten als de afvoer er zo vaak dichtbij komt. Bij de Maas gebeurde dat wel, al is het wat minder dan je op grond van de twee hogere segmenten zou verwachten.

Hoger dan gemiddelde afvoeren zijn er bij de Rijn duidelijk ondervertegenwoordigd. Alle segmenten boven de 2.750 m³/s hadden minder dan de helft van het aantal dagen wat in een gemiddeld jaar optreedt. Bij de Maas valt bij de hogere afvoeren vooral het grotere aantal dagen tussen 1.000 en 1.500 m³/s op. Dit waren de twee wat grotere hoogwaters in januari.

Voor de Rijn heb ik in de volgende grafieken ter vergelijking de twee opvallende recente jaren onder elkaar gezet. De grafiek van 2024 laat zien hoe een bijzonder jaar dat was met een sterke oververtegenwoordiging van dagen met bovengemiddelde afvoeren. Maar dat leidde toen ondanks de uitzonderlijk grote hoeveelheden regen weer niet tot het vaker optreden van hoge afvoeren >6.000 en >7.500 m³/s.

Het jaar 2022 liet een heel ander beeld zien met een vaak alage afvoer.  Maar anders dan het afgelopen jaar waren er toen ook veel dagen met een afvoer lager dan 1.000 m³/s. Dit is meer het normale beeld in droge jaren; dat ook de zeer lage afvoeren vaker optreden.