U bent hier

Piekje onderweg in de Rijn; maar van korte duur

Hoge drukgebieden weer heer en meester

De afgelopen week heeft zich een hoge drukgebied boven een groot deel van westelijk Europa gepositioneerd en dit houdt neerslag van de Atlantische Oceaan voorlopig op afstand. Juist voor het hoge drukgebied uit schoof nog een regenzone over de stroomgebieden van Maas en Rijn en dit regengebied heeft in het begin van de afgelopen week veel regen gebracht in vooral Zwitserland. Dit leverde een piekje op in de Rijn dat nu, 5 dagen later, bij Lobith aangekomen is.

Het hoge drukgebied dat zich in de loop van de afgelopen week ontwikkelde zorgde voor een flinke weersomslag en maakt een eind aan het wat koelere, maar vooral natte weer uit de eerste helft van augustus. Pas komende donderdag breekt het hoge drukgebied weer een beetje op en kan een neerslaggebied vanaf de Britse eilanden Nederland bereiken. Er kan dan wat neerslag vallen, maar de hoeveelheden blijven beperkt. Na de passage van de regenzone ziet het er naar uit dat het hoge drukgebied zich weer herstelt en volgen er weer een flink aantal droge dagen. Pas rond het midden van de week daarna is er dan weer kans op regen. Al met al verlopen de komende 10 dagen dus vrijwel droog.

Verderop in de stroomgebieden wordt ook niet veel regen verwacht. Als donderdag de regenzone arriveert, vallen er ook in de Alpen en Zuid Duitsland wat buien en ook in het weekend daarna is er kans op enkele buien, maar de hoeveelheden blijven klein en zullen onvoldoende water brengen om de Rijn opnieuw te laten stijgen. In het stroomgebied van de Maas wordt de komende 10 dagen bijna helemaal geen neerslag verwacht.

Rijn stijgt tot maandag, daarna weer dalend

De forse regenval van afgelopen maandag en dinsdag zorgde voor een heus piekje in de Rijn. In mijn vorige bericht had ik nog verwacht dat voor de piek vanuit de Alpen ook de Moezel nog wat extra water aan zou voeren, maar de neerslagzone trok begin afgelopen week vrij snel over midden Duitsland en bracht daar maar weinig regen en dus ook geen extra aanvoer voor de Rijn. In de Alpen en Zuid Duitsland viel echter des te meer omdat de regenzone daar 2 dagen tegen de Alpen aan bleef hangen. 

Een deel van de regen viel aan de noordzijde van de Alpen en dat levert nu het piekje op dat sinds gisteren de waterstand bij Lobith doet stijgen. Die stijging houdt nog aan tot in de nacht van maandag op dinsdag als de piek voorbij komt met een afvoer rond de 1875 m3/s. De waterstand zal dan tot ca 8,9 m zijn gestegen. 

Na de piek gaan afvoer en waterstanden weer snel omlaag. Vanaf dinsdag neemt de afvoer per dag met ca 100 m3/s af en volgende week zondag wordt de 1500 m3/s dan weer onderschreden. Vanaf dat moment zal de afvoer wat langzamer dalen en het zal waarschijnlijk zal pas medio in de week na komend weekend de 1400 m3/s onderschreden worden.

Vorige week schreef ik over de grote hoeveelheid water die vanuit de hogere delen van de Alpen in de Zwitserse meren was opgeslagen. Die hoeveelheid is de afgelopen week alleen maar toegenomen, want de neerslag uit het begin van de week heeft nogmaals voor een sterke stijging gezorgd. De stand van de Bodenzee nam nogmaals met ca 30 cm toe en dat betekent dat de buffer in vergelijking met de week ervoor nogmaals met een zelfde hoeveelheid water is gestegen en dat vertaalt zich dan in een extra afvoer van ca 100 m3/s gedurende de hele maand september.

De grafiek hieronder laat zien hoe het peil van de Bodenzee de afgelopen weken is gestegen en nu zelfs dicht bij de hoogste stand sinds 1985 is uitgekomen. De twee sprongen omhoog vanwege de vele neerslag medio augustus zijn duidelijk zichtbaar. 

De afvoer vanuit de Bodenzee bedraagt nu ca 600 m3/s. Ter vergelijking vorig jaar rond deze tijd van het jaar was dat slechts 250 m3/s. Voor de Rijn betekent dat dat de kans op lage afvoeren in het komende najaar steeds kleiner wordt, want de Bodenzee loopt maar heel langzaam leeg, zelfs als er geen regen valt. Ter informatie: de bult in de grafiek rond medio juni was vanwege het smeltwater van de vele sneeuw die de afgelopen winter was gevallen. Daar profiteerde de Rijn in juni en juli van.

 

Schermafbeelding 2019-08-25 om 19.16.05.png

Waterstand Bodenzee (de blauwe lijn is de stand van dit jaar, de groene de gemiddelde stand, de rode de hoogste sinds 1985v en de zwarte de laagste).
Waterstand Bodenzee (de blauwe lijn is de stand van dit jaar, de groene de gemiddelde stand, de rode de hoogste sinds 1985v en de zwarte de laagste).

De Maas daalt weer naar een laag afvoerniveau

De Maas ontving in het begin van de afgelopen week even wat extra water vanwege de regen die op zondag in Zuid Nederland en de Ardennen viel. De afvoer steeg op zondag tot ca 200 m3/s en vanwege het stuwbeheer in Wallonië waren er zelfs piekjes tot bijna 300 m3/s. Tot woensdag bleef de afvoer nog boven de 100 m3/s, maar daarna was het extra water weer op en zakte de afvoer weer snel naar ca 30 tot 35 m3/s; wat het deze zomer al zo vaak geweest is.

De komende week tot 10 dagen wordt er zo als geen neerslag verwacht en dat betekent dat de Maasafvoer de hele week laag zal blijven en waarschijnlijk zal er ook in de week daarna nog weinig veranderen.

Vergelijking waterafvoeren Rijn en Maas zomers 2018 en 2019

In de grafiek hierna is de afvoer van de Maas en de Rijn uitgezet van het afgelopen jaar en van vorig jaar voor de periode vanaf 1 april. Bij de Rijn zie we dat de afvoer op dit moment duidelijk hoger is dan vorig jaar, bij de Maas is dat niet het geval en is de afvoer zelfs lager.

Schermafbeelding 2019-08-25 om 19.52.42.png

Verloop Rijnafvoer 2019 (rode lijn) in vergelijking met 2018 (baluwe lijn) en met enkele langjarige gemiddelden.
Verloop Rijnafvoer 2019 (rode lijn) in vergelijking met 2018 (baluwe lijn) en met enkele langjarige gemiddelden.

Schermafbeelding 2019-08-25 om 19.53.14.png

Verloop Maasafvoer 2019 (rode lijn) in vergelijking met 2018 (baluwe lijn) en met enkele langjarige gemiddelden.
Verloop Maasafvoer 2019 (rode lijn) in vergelijking met 2018 (baluwe lijn) en met enkele langjarige gemiddelden.

Als we de Rijnafvoer wat beter bekijken, dan deze in april en mei van dit jaar aan de lage kant was en zelfs lager dan 2018. De vrees was toen groot dat er nog een jaar met lage afvoeren aan zou komen. In de loop van mei begon echter de sneeuw in de Alpen te smelten en samen met regenval in die periode leverde dat flinke pieken op. Deze pieken waren er echter ook in 2018, want ook toen was er veel sneeuw in deAlpen, alleen smolt die wel enkele weken eerder. Als de sneeuw op is begint de Rijn altijd aan een langere daling en die zien we ook in 2018 en 2019. In 2019 verliep de daling wel iets langzamer, maar toch was de afvoer eind juli niet eens zo heel veel verwijderd van de afvoer in 2018.

Augustus ging echter uit een andere vaatje tappen en met name in de Alpen en Zuid Duitsland viel enkele malen veel regen, waardoor de Rijnafvoer tot boven de 1500 m3/s kon stijgen. Vorig jaar was augustus erg droog in het stroomgebied en de dalende lijn zette toen onafgebroken door. Rond 1 september was de Rijnafvoer toen al tot ver onder de 1000 m3/s gedaald, een waarde waar we nu ver boven zitten. Zelfs als er nu een paar weken geen neerslag valt zal de afvoer niet in de buurt meer kunnen komen van de afvoer van 2018.

Als we nar de totale hoeveelheid water kijken die sinds 1 april is gepasseerd dan valt op dat 2018 en 2019 elkaar maar weinig ontlopen. In 2018 was dat gemiddeld 1645 m3/s, dit jaar 1660 m3/s, terwijl het langjarig gemiddelde 2170 m3/s bedraagt. 2019 is dus ondanks de sneeuwsmelt en de vele regen in augustus een zomerhalfjaar met gemiddeld weinig water, alleen is het dit jaar gelijkmatiger verdeeld. Dat zien we duidelijk terug als we naar de 3 zomermaanden kijken: in 2018 bedroeg de gemiddelde afvoer over die periode 1370 m3/s, terwijl dat dit jaar 1760 is. In waterstanden uitgedrukt betekent dat dat bij Lobith het peil deze zomermaanden gemiddeld ca 60 cm hoger stond.

Bij de Maas zien we een ander beeld; daar ontloopt de afvoer van 2019 die van 2018 maar weinig. Er zijn zo nu een dan wat uitschieters, als gevolg van regenval in de Ardennen, maar die waren er vorig jaar ook. Ze zijn dit jaar in augustus wat hoger, maar vorig jaar waren ze dat in juni. Gemiddeld genomen lag de afvoer van 2019 dan ook vaak onder die van 2018. Vooral omdat de afvoer in 2018 in april en juni flink hoger was.

Anders dan de Rijn die profiteert van sneeuw en regen uit de Alpen, moet de Maas het doen met regenval in de Ardennen en Noord Frankrijk. Opvallend ius wel dat deze regio dit jaar als sinds april erg droog is. De Rijn merkt dat ook wel, onder andere aan de Moezel die ook al maanden een erg lage afvoer heeft; maar dit wordt volop gecompenseerd door de hoge afvoeren uit de Alpen.

Over de hele periode vanaf 1 april voerde de Maas bij Maastricht in 2019 gemiddeld dan ook maar ca 100 m3/s af, terwijl dat vorig jaar nog 125 was. En in de 3 zomermaanden bedroeg het gemiddelde in 2019 slechts 60 m3/s, terwijl dat vorig jaar nog 80 was. Het langjarig gemiddelde voor deze 3 maanden bedraagt ongeveer 110 m3/s, wat duidelijk laat zien dat de afvoer dit jaar erg laag is. In 2017 was de situatie overigens nog uitzonderlijker, want toen bedroeg het zomergemiddelde bij Maastricht slechts 40 m3/s. De Maas maakt dus al voor het derde jaar op rij een zomer door met erg lage afvoeren.