Waterstanden stijgen nog iets verder

Vorige week schreef ik dat het na de regenval van maandag 31/1 bij een korte opleving van de waterstanden in Rijn en Maas zou blijven. De ontwikkeling van hogedruk boven Centraal Europa liet echter wat langer op zich wachten en daarom valt er vandaag en ook morgen nogmaals flink wat regen in de stroomgebieden. Het gevolg daarvan is dat de waterstand van de Rijn ook deze week nog stijgt en de Maas, die vorige week niet steeg, nu wel wat stijgt. De rest van de week verloopt echter droog, dus er is geen kans op hoogwater. In het waterbericht leest u de details.

Deze week alleen een korte terugblik op de afgelopen week en een verwachting voor de waterstanden. De rubriek water Inzicht slaat een weekje over.

water van de week

Actieve regenzone vandaag over Nederland, daarna over stroomgebieden van Rijn en Maas

De hele winter al trekken lagedrukgebieden over het noorden van Europa en liggen hogedrukgebieden boven Zuid of Centraal Europa. Alleen als het hogedrukgebied zich wat terugtrekt in zuid(west)elijke richting, maakt dat de weg vrij voor de lagedruk om wat zuidelijker te komen en dan kunnen neerslagzones zich tot over onze omgeving uitbreiden. 

Vorig weekend was daar sprake van en dat zorgde ervoor dat de stormdepressie Corrie tot dicht bij Nederland kon komen en veel wind en regen bracht. In de rest van de week bleven de lagedrukgebieden op grotere afstand, maar passeerden er wel zo nu en dan zwakke regenzones. Aanvankelijk werd verwacht dat het hogedrukgebied in de loop van de week terug zou keren naar Midden Europa, maar dat liet toch wat langer op zich wachten en daarom bevinden we ons nu nog steeds in de invloedsfeer van de lagedrukgebieden boven Noord Europa.

Vandaag trekt een neerslagzone behorend bij een lagedrukgebied boven Midden Noorwegen over Nederland.  Op zijn weg naar het zuiden wordt deze zone wat vertraagd door een zogenaamde golf in het front. In de weerkaart van het KNMI van vanmorgen is deze golf zichtbaar als een klein rood lijnstukje in de verder blauwe lijn boven Nederland. 

De blauwe lijn is het koufront dat de grens markeert tussen koele lucht afkomstig van noordelijke breedtegraden en zachte lucht met een subtropische oorsprong. Dit koufront wil naar het zuiden bewegen, maar dit proces hapert nu even omdat er in het front een mini-lagedrukgebiedje is ontstaan dat een deel van het koufront enige tijd terug duwt in noordelijke richting. Dat stukje front wordt dan even een warmtefront en is daarom rood gekleurd. 

De golf zorgt er ook voor dat het front enige tijd bijna stil blijft liggen en daarom kan er veel regen vallen, temeer omdat het kleine lagedrukgebiedje de neerslagintensiteit ook nog wat activeert. Als de verwachtingen kloppen, dan kan er in Nederland vandaag 30 tot 50 mm regen vallen. Voor een regendag in de winter zijn dat erg grote hoeveelheden want vaak is 20 tot 25 mm wel zo'n beetje het maximum. Omdat de neerslagintensiteit niet heel hoog is (ca 2 mm per uur), kan het afvoer-syteem in de steden deze hoeveelheden goed aan en zal het niet snel tot overlast leiden. In het buitengebied kan het grondwater al snel naar het maaiveld stijgen en zullen er plassen ontstaan in de weilanden en zullen sloten flink vollopen.

In de loop van de middag en avond wordt het droog in Nederland als het golfje langzaam naar het oosten trekt. Zodra het boven Duitsland is aangekomen, komt het front namelijk weer in beweging en trekt het als koufront verder naar het zuiden.

Dergelijke fronten met golfjes erin zijn berucht voor hun grote neerslaghoeveelheden en vooral in de winter spelen ze een belangrijke rol bij het ontstaan van hoogwaters in de rivieren; zeker als er een paar golven kort na elkaar volgen. Voor een groot hoogwater is echter meer nodig dan alleen een vertragend front met golfjes erin. Het moet al een paar weken nat zijn in het stroomgebied zodat er al flink wat water onderweg is en er moet een sneeuwdek zijn in de hoger gelegen delen van het stroomgebied, dat als gevolg van de regenval kan smelten.

Aan die twee voorwaarden wordt nu niet voldaan, want er ligt nauwelijks sneeuw en het is ook in de afgelopen weken niet echt nat geweest in de stroomgebieden. Daarbij trekt het golfje vooral over Nederland en lopen de neerslaghoeveelheden in de Ardennen en Duitse Middelgebergten niet heel ver op. Wel profiteren deze gebieden van de lucht die moet opstijgen tegen de hoogte, waardoor ook daar zo'n 3 tot 4 cm kan vallen, maar dat is daar niet heel uitzonderlijk.

Op maandag trekt het koufront verder naar het zuiden en brengt dan dan regen in Zuid Duitsland, en sneeuw op de toppen van de Vogezen en het Zwarte Woud. Ook in de Alpen valt boven een hoogte van circa 700 meter weer enkele decimeters sneeuw. Samen met de sneeuw die daar begin vorige week viel is het sneeuwdek hogerop in de Alpen opgelopen tot een dikte iets boven het langjarig gemiddelde. Veel meer zal er de komende week niet meer bijkomen omdat het vanaf dinsdag voor langere tijd droog wordt in de Alpen.

Dit droge weer hangt samen met een groot hogedrukgebied dat zich in de loop van de week boven Midden Europa vestigt. Het houdt de neerslagzones van de lagedrukgebieden, die nog steeds over Noord Europa blijven trekken, op afstand. Ook in de rest van het stroomgebied wordt het vanaf dinsdag zo goed als droog. Het ziet er naar uit dat het hogedrukgebied in ieder geval tot komend weekend stand houdt en ook daarna is de kans groot dat het niet helemaal verdwijnt. De verwachting is daarom dat er na deze kletsnatte zondag een langere (vrijwel) droge periode aanbreekt die een week of nog wat langer kan duren.

Rijn stijgt nog ongeveer 1 meter naar 10,5 m +NAP

De neerslag die samenhing met het lagedrukgebied dat de storm Corrie veroorzaakte, zorgde vooral in Duitsland voor aardig wat neerslag; voldoende om de Rijn wat te laten stijgen. Een deel van de neerslag viel als sneeuw, maar omdat de temperatuur vanaf dinsdag flink steeg, smolt het sneeuwdek in de Middelgebergten ook weer snel weg. 

Vooral uit de noordelijke Middelgebergten zoals het Sauerland kwam vrij veel water en de Rijn begon daarom bij Lobith al op dinsdag weer te stijgen. Later volgde het extra water uit de Moezel en andere Midden-Duitse zijrivieren en inmiddels is ook het extra water uit de Bovenrijn gearriveerd. Bij Lobith is de Rijn deze week 80 cm gestegen en vanmorgen is de 9,5 m gepasseerd. De afvoer is daarbij toegenomen van 1800 naar 2500 m³/s en bevindt zich nu bijna op het langjarig gemiddelde.  

Vandaag valt ook weer de meeste regen eerst in het noorden van Duitsland en net als vorige week zal het water daarvandaan al morgen bij Lobith aankomen. De waterstand blijft daarom langzaam stijgen en als vanaf woensdag ook het water uit de Moezel aankomt, zal de stijging nog wat versnellen. Op woensdag 9/2 verwacht ik dat de waterstand bij Lobith boven de 10 m komt, bij een afvoer van ca 2700 m³/s en op donderdag of vrijdag kan de 10,5 m bereikt worden, bij een afvoer van ca 3000 m³/s. 

Het hangt daarna af van de hoeveelheid water die nog vanuit Zuid Duitsland onderweg is of de afvoer nog iets verder stijgt, mogelijk tot 10,75 m +NAP op zondag 13/2, of een paar dagen rond de 10,5 m blijft schommelen. Na volgend weekend zet de daling dan weer in en omdat het na de regenval van vandaag en morgen langere tijd droog blijft, zal die daling weer vrij snel verlopen. De 10 m wordt dan waarschijnlijk al weer tussen 14 en 16/2 onderschreden.

De IJssel stijgt vandaag extra snel

We zijn gewend dat het water in de Nederlandse rivieren vooral vanuit het buitenland wordt aangevoerd, maar soms levert ook het Nederlandse deel van het stroomgebied ineens veel water. Vandaag is dat het geval bij de IJssel. Er is daar sinds gisteravond ook erg veel regen gevallen en de beken die vanuit Gelderland en Overijssel naar de IJssel stromen voeren nu veel water aan. Dit is goed te zien bij Olst (zie de grafiek hieronder) stroomafwaarts van Deventer waar door Rijkswater de afvoer in de IJssel wordt gemeten. 

Sinds middernacht is de afvoer er al 30 m³/s gestegen, terwijl de aanvoer van Rijnwater sinds gisteren nauwelijks is toegenomen. In de loop van de dag neemt de extra afvoer nog verder toe en komende nacht of morgenochtend zal deze op zijn hoogst zijn. Soms loopt dit op tot 100 m³/s of meer. Als dat nu ook gebeurt, dan bestaat het water van de IJssel voor 20 tot 25% uit beekwater.

Vanaf dinsdag neemt het aandeel beekwater weer af; dat is voordat het extra water uit de Rijn arriveert. Tegen de tijd dat volgend weekend de piek in de Rijn passeert is de beekafvoer waarschijnlijk al weer terug op een normaal peil en bestaat het IJsselwater weer vooral uit Rijnwater.

 

Maas stijgt naar ca 600 tot 700 m³/s.

Vorige week verwachtte ik dat de Maas bij Maastricht van 225 naar ca 500 m³/s zou stijgen, maar de neerslag in de Ardennen bleef daarvoor veel te beperkt. Alleen het meest oostelijke deel van de Ardennen ontving wat neerslag, waarvan een deel als sneeuw, en dat was voldoende voor een stijging van slechts 50 m³/s. Tussen alle onnatuurlijke afvoerschommelingen in de Maas als gevolg van het stuwbeheer in Wallonië viel deze natuurlijke schommeling niet eens op. Inmiddels is de afvoer (gemiddeld over de dag) weer iets gedaald.

De regen die vandaag in de Ardenne valt beslaat een veel groter gebied dan de regen van vorige week en daarom zal de afvoer nu wel gaan stijgen. In de Ardennen wordt zo'n 2 tot 4 cm regen verwacht en dat is voldoende voor een stijging van ongeveer 400 tot 500 m³/s bovenop de huidige afvoer. Het eerste water van de regenval komt nu ongeveer al bij Maastricht aan en in de loop van de middag en avond verwacht ik dat de afvoer gaat stijgen naar ongeveer 600 tot 700 m³/s.

De hoogste afvoer wordt morgen al bereikt en vanaf dinsdag gaat de afvoer bij Maastricht dan al weer dalen. Die daling zal zich de hele week voort zetten. Op woensdag verwacht ik dat de 500 m³/s weer wordt onderschreden en in het weekend zal de afvoer weer rond de 300 m3/s uitkomen. Een nieuwe stijging is voorlopig niet in beeld.