De week begint nog nat, later volgen een paar droge dagen. Waterstanden langzaam dalend

Al met al vallen er geen grote hoeveelheden neerslag,maar de rivieren ontvangen voorlopig nog voldoende water voor gemiddelde tot iets verhoogde afvoeren. Op termijn wel weer dalend naar onder het langjarig gemiddelde. Een langere droge periode lijkt echter voorlopig niet aan te breken en mogelijk valt er na het komend weekend opnieuw flink wat regen, zodat de waterstanden daarna weer gaan stijgen.

In de rubriek water inzicht in terugblik op de bijzondere regensituatie die zich afgelopen dinsdag voordeed in de grensregio van Nederland, België en Duitsland. Sommige beken bereikten daar een zeer hoge afvoer, maar de Geul bijvoorbeeld bleef juist opvalend laag.

Water van de week 

Eerst nog buien en regenzones, vanaf donderdag een drogere periode

Vorige week zag het er naar uit dat het alleen de eerste dagen van de week nat zou blijven en daarna droger onder invloed van een hogedrukgebied. Dit pakte anders uit want de hele week verliep nat. Ook de komende dagen tot en met woensdag blijft het weer in Nederland en de stroomgebieden onder invloed te staan van een zuidwest westelijke stroming die zo nu en dan neerslaggebieden aanvoert. Pas vanaf donderdag neemt de invloed van hoge druk even toe en volgen een paar droge dagen.

Maar vanaf het komend weekend zou het opnieuw wisselvallig kunnen worden zodat het ernaar uitziet dat september een flink natte maand gaat worden. Dit zien we ook terug in de afvoeren van de rivieren die voor de tijd op een licht verhoogd niveau staan. Veel stelt dat overigens niet voor want gewoonlijk zijn de afvoeren in deze tijd van het jaar juist erg laag.

Als we de komende week doorlopen dan zien we maandag een lagedrukgebied over de Noordzee naar het oosten trekken dat vooral in het noorden van Nederland voor regen gaat zorgen. In de stroomgebieden vallen dan hoogstens enkele buien. Op woensdag volgt een nieuw exemplaar en dat kan in het stroomgebied van de Maas en later in dat van de Rijn voor regen gaan zorgen. Omdat zich ondertussen ook een hogedrukgebied boven centraal Europa heeft gevestigd, vallen de neerslag hoeveelheden in de Alpen in Zuid-Duitsland mee. Donderdag en vrijdag verlopen dan grotendeels droog, maar vanaf het weekend neemt de wisselvalligheid weer toe als een nieuw lagedrukgebied ten noorden van ons van west naar oost trekt.

Na het volgend weekend wordt weersituatie onduidelijk: er dient zich dan een fors hogedrukgebied aan dat via de Britse eilanden naar Scandinavië zou kunnen trekken, maar ook laten de weerkaarten een klein lagedrukgebied zien boven centraal Europa dat ook in noordelijke richting trekt. Als dit laatste uitkomt, zou dat mogelijk voor veel regen kunnen gaan zorgen in die week. We zullen nog even moeten wachten tot we hier meer zekerheid over hebben maar het lijkt al wel duidelijk dat een lange droge periode er voorlopig niet inzit.

Rijn daalt de hele week naar ca 8,2 m NAP in het volgend weekend

In de Rijn waren er de afgelopen week kort na elkaar twee piekjes: op woensdag steeg de stand tot iets boven de 8,9 m NAP en op donderdag volgde, na een korte daling, een piekje van iets boven de 9 m NAP. De afvoer steeg daarbij tot ongeveer 2.000 m³/s wat ca 20% boven het langjarige gemiddelde is. Sindsdien is de waterstand weer wat gedaald tot 8,75 m NAP op dit moment en deze daling zet zich de komende dagen langzaam voort. In het stroomgebied vallen wel wat buien, maar onvoldoende om de stand opnieuw te laten stijgen.

Op woensdag 17 september verwacht ik dat de 8,5 m NAP wordt onderschreden bij een afvoer van circa 1.600 m³/s. Ondanks dat twee lagedrukgebieden passeren, maar het lijkt er toch niet op dat dat heel veel regen gaat brengen in het stroomgebied. Daarom verwacht ik dat de waterstand aan het eind van de week verder daalt naar circa 8,2 NAP op zondag. De afvoer bedraagt dan ongeveer 1.500 m³/s. Ook in het begin van week na volgend weekend ziet het ernaar uit dat de daling nog wat doorzet tot een stand van circa 7,75 m NAP in het midden van de week na volgend weekend; dat is rond 24 september.

De afvoer is dan gedaald tot ongeveer 1.250 m³/s en dat is weer ca 20% onder het langjarig gemiddelde. Mogelijk wordt deze wat lagere stand toch niet behaald als inderdaad na het volgende weekend weer regen gaat vallen in het stroomgebied. Het Europese wereldmodel verwacht in het begin van de week na het komend weekend een actief neerslaggebied boven centraal Europa en als dat inderdaad uit gaat komen, de kans daarop is nog niet heel groot, zou de Rijn in de laatste week van september weer kunnen gaan stijgen.

Samengevat zien we de komende tijd dus een dalende waterstand en de kans is groot dat na het volgend weekend de 8 m weer wordt onderschreden. Een verdere daling tot heel lage standen lijkt voorlopig niet in het verschiet omdat de kans groot is dat na het weekend er weer neerslag gaat vallen in het stroomgebied. 

Maas afvoer in het begin van de week nog rond 100 m³/s later dalend naar 75 en mogelijk 50 m³/s

De Maas ontving de afgelopen week ook wat water van het regengebied dat op dinsdag over het oosten van België trok. De meeste regen viel echter net over de grens van het stroomgebied. Toch steeg de Maas even tot circa 250 m³/s in de nacht van dinsdag op woensdag. Al is dit voorlopig niet met zekerheid te zeggen omdat de website met de van Rijkswaterstaat (waterinfo.nl) op dinsdag uitviel en nog steeds niet is hersteld. Ik baseer me daarom op de gegevens van de Belgische water autoriteiten.

Na de piek op dinsdagavond daalde de afvoer bij Maastricht weer naar ongeveer 100 m³/s op dit moment. De komende dagen valt er tot en met woensdag iedere dag wel wat neerslag en dat levert waarschijnlijk voldoende water op om de afvoer niet veel verder te laten stijgen zodat deze blijft schommelen rond de 100 m³/s. Na woensdag wordt het een aantal dagen droog en dan zal de afvoer wel weer gaan dalen naar ongeveer 75 m³/s in het weekend.

Ook na het weekend houdt in het stroomgebied van de Maas het droge weer waarschijnlijk nog even aan. Het is nu echter nog duidelijk wat er precies in die week gaat gebeuren. Als het droge weer aanhoudt dan zou de afvoer verder kunnen dalen naar ongeveer 50 m³/s aan het eind van die week, maar er is ook een kans dat een lagedrukgebied vanuit het zuiden flink wat regen gaat brengen. Als dat uitkomt, zou de afvoer weer wat kunnen gaan stijgen. Op dit moment is het nog te onzeker om hier al te veel uitspraken over te doen. We zullen daarom een week af moeten wachten om te zien hoe het zich precies gaat ontwikkelen.

Water van de week

Terugblik op de uitzonderlijke weersituatie van 9 september 2025.

Afgelopen maandag trok een koufront van west naar oost Nederland. Het leverde een weersituatie op zoals we die heel vaak zien, met enkele buien, maar omdat het koufront vrij snel overtrok vielen de neerslaghoeveelheden mee. Eenmaal boven Duitsland aangekomen vertraagde dit koufront echter en kwam het zelfs tot stilstand. En toen gebeurde er iets bijzonders: boven het noordoosten van Frankrijk ontstond in dit koufront en klein lagedrukgebied dat vervolgens in noordelijke richting langs het koufront over het oosten van België en uiterste westen van Duitsland trok.

Het zorgde voor een activering van het front en het leverde enerzijds langdurige matige regenval op, maar tegelijkertijd waren er ook enkele zware buien die zich in het regengebied verscholen en lokaal voor een sterke opleving van de neerslagintensiteit zorgden. We zijn inmiddels wel gewend aan de grote hoeveelheden neerslag die tegenwoordig soms in de zomer vallen. Vaak zijn dat de zware buien die soms in een uur tientallen millimeters regen kunnen brengen en dan lokaal voor grote wateroverlast kunnen zorgen.

Nog beruchter zijn de traag overtrekkende lagedrukgebieden, gevuld met koude lucht hoger in de atmosfeer (een zgn koudeput) die voor langdurig aanhoudende regenval zorgen. De intensiteit is daarbij niet zo heel groot (tussen 5 en 10 mm/uur), maar omdat het 24 uur of langer aan kan houden, nemen de neerslag hoeveelheden wel enorm toe. Het regengebied van juli 2021 is hiervan een voorbeeld, met 150 tot 200 mm regen in 24 tot 30 uur; waardoor er grote wateroverlast ontstond in het stroomgebied van de Geul in Zuid-Limburg en net over de grens in dat van de Ahr, Roer en Vesdre.

Het regengebied van afgelopen dinsdag was toch net weer wat anders. Het ging hier om een zogenaamd ‘slepend’ koufront waar het lagedrukgebied relatief snel langs naar het noorden trok. De neerslag periode duurde vaak niet langer dan een uur of 10, maar toch liepen de hoeveelheden enorm op en in Mönchengladbach net over de grens van Limburg in Duitsland veel maar liefst 157 mm in die nacht. Ook in Luxemburg vielen vergelijkbare hoeveelheden. Dit leverde daar flinke wateroverlast op met straten die overstroomden en in de lokale beken steeg het waterpeil snel.

In de kaart hieronder is links het grensgebied van Nederland, België, Duitsland, Luxemburg en Frankrijk weergegeven en rechts de neerslaghoeveelheden in dat gebied. In de kaart links zijn de stroomgebieden van de Maas (rechts) en de Rijn (links) zichtbaar.

Toch was de situatie afgelopen week niet te vergelijken met die van 2021, want buiten deze plaatsen met zeer grote hoeveelheden bleef het bij neerslaghoeveelheden tussen de 50 en 75 mm. Alleen in de roze gebieden op de kaart viel >100 mm. Het gebied met > 50 mm strekt zich uit tot over het oosten van Brabant in Nederland.

50 mm is nog steeds erg veel want een dergelijke hoeveelheid in 12 uur tijd komt volgens de neerslagstatistieken (deze zijn recent bepaald door STOWA) gemiddeld maar eens in de 10 jaar voor en een hoeveelheid van 75 mm in die tijd maar eens in de 75 jaar. Ook al waren dit uitzonderlijke omstandigheden, toch komt het niet in de buurt van de situatie van 2021. Toen viel op veel plaatsen in Zuidoost Limburg maar liefst 150 mm in iets meer dan 24 uur, wat er herhalingstijd heeft van maar eens in de 750 jaar.

Wat deze week ook anders was dan in 2021 was het feit dat de zwaarste neerslag niet viel in gebieden waar de lucht tegen de heuvels van de Ardennen en de Eifel op moest stijgen. Dit leverde in 2021 extra veel regen op waardoor de beken die daar ontspringen extreem grote hoeveelheden water te verwerken kregen. Nu viel de regen meer evenwijdig aan het koufront en vingen de hogere delen van het stroomgebied geen extra grote hoeveelheden op.

In de volgende kaart heb ik ingezoomd op het grensgebied tussen Nederland, België en Duitsland en daarin het gebied aangegeven waar de meeste neerslag viel. In roze ter plaats waar meer dan 100 mm viel. Tussen dit gebied en de bruine lijn viel 75 tot 100 mm tussen de rode en de bruine lijn viel 50 tot 75 mm er tussen de gele en de rode wijn viel 25 tot 50 mm. In zuidelijke richting strekte dit gebied zich ook nog verder uit, waar de Moezel en ook het stroomopwaartse deel van de Maas er extra water van ontvingen.

Het gebied met meer dan 150 mm regen lag in het stroomgebied van de Niers en bovenstroom stevig waterpeil in deze gewoonlijk weinig opvallende beek tot zeer grote hoogte. Hier traden ook overstromingen op, maar verder stroomafvaarts zakte de piek langzaam in en omdat het water in het vrij vlakke gebied lang onderweg was en daar ook door een gebied stroomde waar veel minder regen was gevallen. Uiteindelijk bleef  bij Gennep, waar de Niers in de Maas uitmondt, maar weinig over van de piek aan het begin.

 

Anders was dat bij de Swalm, in veel kortere week die vlakbij het gebied met de meeste neerslag ontspringt. Hier liep de afvoer op tot maar liefst 8 m³ per seconde.

Het veel grotere stroomgebied van de Roer lag in de kernzone van het neerslaggebied en in een groot deel viel hier meer dan 75 mm. Toch zou de afvoer van de Roer uiteindelijk meevallen ook werd gevreesd voor een nieuw hoogwater. Dat het meeviel werd enerzijds veroorzaakt doordat het lang vrij droog geweest was in het stroomgebied. De eerste regen viel daardoor in droge bodem en het duurde even voordat het water ging afstromen naar de Roer.

Een andere reden dat het meeviel was dat de neerslagperiode niet heel lang duurde en toen het water vanuit het zuidelijke deel van het stroomgebied in het noorden aankwam, was de afvoer daar vanuit de omgeving alweer af aan nemen. In 2021 was dat heel anders want toen regende het zo lang dat het water vanuit een groot deel van het stroomgebied zich kon opstapelen tot een uiteindelijk heel hoge golf bij de monding. Tenslotte zorgde ook het extra vasthouden van water in de grote stuwmeren bovenstrooms jn de Roer voor een reductie. In twee dagen tijd werd ie ongeveer 4 miljoen kubieke meter water vastgehouden wat de afvoer benedenstrooms met 25 tot 50 kubieke meter per seconde reduceerde.

In een van de zijrivieren van de Roer, de Worm kwam het wel tot een flink groot hoogwater, met name bij Kerkrade, awar de Worm op de grens ligt van Nederland en Duitsland.. De Worm voert hier ook een groot deel van het water af dat uit de stad Aken komt en daar viel ruim 75 mm regen. Op het verharde oppervlak van de stad komt dan veel wateer snel tot afstroom. De Worm steeg dan ook tot een relatief hoge afvoer van meer dan 30 m³/s. Uiteindelijk zou de Roer bij de grens met Nederland stijgen tot zo’n 65 m³/s.  Voor een zomerse situatie is dat erg hoog, maar niet te vergelijken met 2021 toen de afvoer naar schatting tot wel 250 m³/ssteeg.

Tenslotte nog de Geul. Deze lag in een deel van het stroomgebied waar 50 tot 75 mm regen viel. Dat is best veel maar toch viel het met afvoer van de Geul dit maal heel erg mee. Bij de grens plaats Contessen steeg de afvoer tot niet meer dan 10 m³/s. Als we dat vergelijken met het grote hoogwater van 2021 toen de afvoer tot meer dan 60 m³/s kwam, dan is het verschil wel heel erg groot.  Ook hier speelt mee dat de neerslagperiode niet heel lang duurde en het niet totb een opstapeling van water kwam, waardoor de golf niet kon groeien.

Ook laat het zien dat het stroomgebied zo’n eerste 75 mm nog vrij goed in de bodem kan opnemen en dat blijkbaar vooral bij de volgende 75 mm (in 2021 viel 150 mm) de opnamecapaciteit van de bodem wordt overschreden. Van de tweede 75 mm komt dan een veel groter deel tot afstroom. Dergelijke neerslagsituaties zijn heel zeldzaam zoals we hierboven al zagen en de kennis die we bij deze neerslagevent hebben opgedaan is heel belangrijk. We leren ervan hoe het stroomgebied onder extreme omstandgheden werkt, zodat we hiermee rekening kunnen houden als we de maatregelen gaan treffen die nodig zijn om overlast in de toekomst te voorkomen.