Rijn en Maas stijgen even, maar niet voor lang; laagwaterperiode voorlopig nog niet voorbij
De vele regen van de laatste dagen doet vermoeden dat aan de langdurige droogte in het stroomgebied een einde is gekomen en eventjes is dat ook zo, maar zodra de regen later vandaag het stroomgebied heeft verlaten, keren hogedrukgebieden weer terug. Alsof er niets gebeurd is, bepalen zij de komende twee weken het weer in de stroomgebieden en dat betekent droog weer en weer dalende waterstanden vanaf het eind van de komende week, als het water dat nu gevallen is, weer is afgevoerd. De Rijn stijgt ongeveer een meter en de Maas van 30 naar 250 m3/s, maar beide zijn dit extra water over circa 2 weken ook alweer bijna kwijt. In het waterbericht leest u de details.
Water van de week
Net zo snel als de regen kwam, is de nattigheid de komende dagen ook weer voorbij.
De afgelopen paar dagen liet de Atlantische Oceaan zien dat er zich nog steeds lagedrukgebieden kunnen ontwikkelen, die met veel regen en ditmaal ook veel wind, West-Europa kunnen bereiken. Op vrijdag passeerde depressie Austen pal over Nederland en wie die dag een neerslagradar heeft bekeken zag mooie beelden van de regenbanden die om de kern van het lagedrukgebied heen draaien. En in de nacht van zaterdag op zondag passeer de depressie Boelo maar die had een veel noordelijkere koers; over Schotland via het noorden van de Noordzee naar het midden van Scandinavië.
Nederland was deze dagen één van de natste gebieden van West-Europa en in een brede band vanaf het zuidwesten over het rivierengebied naar de Achterhoek viel in 3 dagen tijd 70 tot 80 mm regen, nabij Arnhem viel zelfs meer dan 100 mm. Dat zijn erg grote hoeveelheden voor 3 dagen tijd en het lokale watersysteem kan dat soms ook niet aan en wie nu door deze regio's rijdt zal soms grote plassen op het land zien staan.
Ook in de rest van Nederland viel regen, maar daar bleef het veelal bij 30 tot 50 mm, wat ook al vrij veel is. Oktober wordt in heel Nederland een natte maand, met op veel plaatsen meer dan 100 mm regen (normaal is ca 90) en op sommige plaatsen meer dan 150 mm. Waarschijnlijk hebben deze grote neerslaghoeveelheden te maken met de hoge temperatuur van de Atlantische Oceaan, waardoor de lucht daar veel meer vocht kan bevatten en dat levert bij ons een hoge neerslagintensiteit op als regenzones passeren.
Dat belooft wat voor de komende winter, want in combinatie met de uitzonderlijk sterke El Niño, die zich boven de Grote Oceaan heeft ontwikkeld, is de kans groter dan normaal dat het een winter wordt met een hoge depressieactiviteit. Als al die lagedrukgebieden meer regen met zich meebrengen, dan kan het een erg nat winterseizoen worden en ook nog een nat voorjaar.
Een El Niño is overigens geen garantie op een natte winter, er zijn keren geweest dat het niet natter was dan normaal, maar het weerfenomeen lijkt vaak wel invloed te hebben tot in onze regio. Een voorbeeld daarvan is de zeer natte winter van het jaar 2023/24, toen vanaf oktober t/m mei in De Bilt meer dan 1.000 mm viel, terwijl 550 het langjarig gemiddelde is.
Voorlopig schakelt het weer in onze omgeving trouwens weer terug op een lagere versnelling en krijgen we te maken met het bekende hogedrukweer dat afgelopen maanden dominant was. Vandaag trekt de regen van Boelo naar het zuiden weg, maar daar is het regengebied al minder actief omdat boven de Alpen een rug van hoge druk is blijven liggen, die tegengas geeft. Op dinsdag volgt nog een zwakke regenzone behorend bij een volgend lagedrukgebied dat vanaf Schotland afbuigt naar het noordoosten. Hoge druk is dan al sterker aanwezig boven Centraal-Europa en dit houdt de intensievere regen op afstand.
Daarna strekt de hoge druk zich over vrijwel heel Europa uit en lijkt het tot en met het weekend van 7-8 november vrijwel droog te blijven. Het is opvallend hoe makkelijk de atmosfeer weer terugkeert naar dit weerpatroon. Vooral in Centraal-Europa heeft dat tot nu toe voor een veel droger jaar gezorgd dan normaal en het is daardoor dat Rijn en Maas zo lang al met (zeer) lage afvoeren kampen. Maar van deze lage standen nemen we nu even afscheid, want eerst mogen de rivieren het vele water dat de afgelopen dagen is gevallen naar zee af gaan voeren.
Rijn stijgt nog 1 meter tot ca 7,5 m NAP, daarna weer dalend naar onder 6,5 m NAP.
Vorige week was al duidelijk dat het rondom het huidige weekend flink nat zou gaan worden en de timing van de neerslaggebieden is goed uitgekomen. Toch wel knap van de weermodellen dat ze een week vooruit van lagedrukgebieden die dan nog niet bestaan de koers en kerndruk kunnen voorspellen tot op een paar 100 km nauwkeurig. Het gaat niet altijd zo goed, maar bij dit soort dynamisch weer gaat het opvallend vaak wel goed.
In Nederland viel, zoals ik hierboven al schreef, zeer veel regen en ook in het aan ons land grenzende Duitse deel van het stroomgebied viel vaak meer dan 50 mm. Wat verder naar het zuiden en oosten bleven de hoeveelheden kleiner, met in de omgeving van Frankfurt ongeveer 30 tot 40 mm, en in Zuid-Duitsland nog wat minder en in Zwitserland bleef het bij 10 tot 20 mm. Het zijn daarom vooral de meer noordelijke zijrivieren van de Rijn die nu gaan stijgen; vanuit de Zuid-Duitse Bovenrijn hoeven we niet veel extra water te verwachten.
Bij Lobith is de stand sinds gisteren al gaan stijgen van water dat direct over de grens viel in het stroomgebied van de Lippe en vandaag volgt het eerste water vanuit de Ruhr. De stand die op donderdag nog gedaald was tot 6,24 m NAP (19 cm boven het laagterecord van 30/9) steeg weer wat en passeerde vanmorgen de 6,5 m. De afvoer is in de laatste 2 dagen alweer ruim 100 m3/s gestegen tot 725 m3/s.
In de loop van vandaag en de 3 dagen daarna komt steeds meer water vanuit andere zijrivieren en gaat de stand met zo’n 25 tot 30 cm per dag omhoog. Vooral de Moezel zorgt voor extra water (ca 250 m3/s), goed voor bijna de helft van de stijging. De piek van het golfje bij Lobith verwacht ik op woensdag en donderdag 28-29/10 bij een stand rond 7,5 m NAP (+/- 10 cm) en een afvoer tussen 1.050 en 1.150 m3/s.
Dit lijkt heel wat na de lange periode dat de afvoer schommelde rond de 600 m3/s, maar 1.100 m3/s is nog steeds ruim 600 m3/s minder dan het langjarig gemiddelde voor deze tijd van het jaar. In andere jaren zouden we bij deze afvoer van een lage afvoer spreken. Het is nu nog helemaal duidelijk hoe het water uit de verschillende zijbeken samenvalt in de Rijn, dus misschien stijgt de stand nog 10 cm meer.
Meer regen wordt vanaf nu niet meer verwacht, dus is al wel duidelijk dat na de piek ook weer een daling volgt. Eerst gaat het nog niet zo snel want Er is ook nog wat water onderweg vanuit Zuid-Duitsland, maar vanaf zaterdag daalt de stand met zo’n 15 cm per dag. In de loop van zondag 1 november verwacht ik dat de 7 m NAP weer wordt onderschreden en op woensdag 4 of donderdag 5 november kan de 6,5 m NAP weer bereikt worden.
Tot die tijd wordt geen regen verwacht en daarom verwacht ik dat de stand ook na 5 november nog blijft dalen, maar dan wat langzamer. In het weekend van 7/8 november zou de 6,3 m NAP zelfs weer bereikt kunnen worden en zijn we weer bijna terug op het niveau van voor de piek. Een meer stabiele stijging lijkt er voorlopig dit najaar nog niet in te zitten.
Maas stijgt vandaag naar ca 250 m3/s, maar afvoer zeer onregelmatig.
De hele afgelopen week bedroeg de Maasafvoer bij Maastricht niet meer dan en zeer lage 25 tot 30 m3/s. De regen vanaf vrijdag heeft daar meteen verandering in gebracht en gisteren al steegs de afvoer flink. Nadat op woensdag en donderdag de neerslaghoeveelheden nog lager uitpakten dan eerder werd verwacht, sloeg het weer vaaf vrijdag om.
Op vrijdag viel al zo’n 10 tot 20 mm, maar het meeste daarvan nog aan de zuidkant ven de Ardennen. Op zaterdag viel 20 tot 30 mm en in de nacht van zaterdag op zondag was de klapper met 25 tot 35 mm en op de hoogste delen van de Ardennen rond 50 mm. Samen viel er dus zo’n 50 tot 75 mm en dat is doorgaans voldoende voor een flinke stijging. In de winter kan de afvoer daardoor wel 1.000 m3/s stijgen en in de andere jaargetijden is dat voldoende voor 350 tot 500 m3/s. Nu was het nog iets minder omdat de uitgangspositie een langdurige droge periode was.
Het lastige is dat die werkelijke afvoer moeilijk is na te gaan omdat er vanwege het stuwbeheer in Wallonië vooral hogere pieken werden doorgegeven, die de Maas bij Maastricht tot 600 m3/s lieten stijgen, gevolgd door weer een periode met maar weinig water. Als we een beetje optellen wat er uit de zijbeken in de Ardennen is gekomen, dan kom ik op zo’n 275 à 300 m3/s.
De beken in de Ardennen bereiken op dit moment ongeveer hun hoogste afvoer en de verwachting is dat ze de komende uren weer gaan dalen. Voor Maastricht betekent dat dat de afvoer daar eerst nog even hoog blijft en vanaf komende nacht weer gaat dalen. De komende dagen en zelfs weken worden weinig regen verwacht dus gaat de afvoer ook weer heel snel omlaag.
Aan het eind van de komende week verwacht ik dat de afvoer weer tot circa 100 m3/s zal zijn gedaald, en omdat het droge weer zeer waarschijnlijk ook na het komend weekend nog aanhoudt, gaat de afvoer dan verder omlaag naar waarden tussen 70 en 50 m3/s. Ook bij de Maas is er voorlopig geen zicht op een overgang naar meer gemiddelde afvoeren voor de tijd van het jaar en waarschijnlijk hoeven we daar in de eerste helft van november ook niet op te rekenen.