U bent hier

Halverwege de week omslag naar natter weer

Het is al een paar weken droog in de stroomgebieden van Rijn en Maas, maar nu lijkt daar toch verandering in te komen. Hoge druk maakt plaats voor de passage van een gebied met flink wat neerslag. In de weer- en waterverwachting een doorkijkje naar hoe vooral de Rijn hiervan kan profiteren. Vanwege de zeer lage afvoeren die nu in de Maas optreden, in dit bericht extra aandacht voor de waterverdeling tussen de Maas en de kanalen die tussen Luik en Maastricht beginnen.  

Nog een paar dagen droog, daarna regen in de stroomgebieden van Rijn en Maas

Al wekenlang bepaalt hoge luchtdruk op de Atlantische Oceaan het weer in West en Midden Europa. Het houdt neerslaggebieden op afstand en als het weer soms omslaat dan wordt dat vooral veroorzaakt doordat de wind draait van een warme naar een koele hoek en niet omdat er lage drukgebieden met neerslag over trekken.

Gisteren passeerde er voor het eerst in ca 3 weken een zwak neerslaggebied, dat een paar mm regen achterliet in Nederland. Meteen na de passage, heeft het hoge drukgebied zich echter weer hersteld en de deur naar de Atlantische Oceaan is daarmee weer op slot. Het ziet er naar uit dat dat niet voor lang is, want vanaf donderdag zakt het hoge drukgebied weg en dat maakt de weg vrij voor een nieuw, actiever neerslaggebied. De verwachting is dat er tussen donderdag en zondag zo'n 3 tot 4 cm regen kan gaan vallen in Nederland. Vanaf zondag herstelt het hoge drukgebied zich dan wel weer en wordt het wederom enkele dagen droog. Het is nu nog niet duidelijk of daarna snel nog meer neerslaggebieden volgen of dat het opnieuw langer droog blijft.

Als er in de tweede helft van de komende week inderdaad zoveel regen valt, dan komt er, in ieder geval voorlopig, een einde aan de droogte, die vooral in Oost Nederland ernstige vormen aan neemt. De vrees is daar groot dat 2019 een herhaling van 2018 gaat worden. In de rest van Nederland is de afgelopen 3 weken ook niet veel regen gevallen, maar was het eind mei en begin juni wel aan de natte kant, zodat er nog voldoende water in de bodem aanwezig is voor de planten.

Aan de hand van recente satellietfoto's is het effect van de droogte is in Oost Nederland goed te zien. In de bovenste foto hieronder is een gebied ten oosten van Groenlo afgebeeld, wat op dit moment een van de droogte delen van Nederland is. Het neerslagtekort bedraagt er nu al bijna 20 cm en de bodem is zover uitgedroogd dat een groot deel van de graslanden er geelbruin bij ligt. 

In de tweede foto is een gebied in Brabant ten noorden van Gemert weergegeven. Net als in het oosten van Nederland gaat het om een gebied op de hoge zandgronden, waar neerslag de belangrijkste bron van water is. Nabij Gemert bedraagt het neerslagtekort nu ca 12 cm en het verschil met het oosten van Gelderland is goed te zien aan de begroeiing die nog grotendeels groen is.

Schermafbeelding 2019-07-07 om 14.12.25.png

Satellietfoto van begin juli van de omgeving van Groenlo in het oosten van Gelderland, waar het ook dit jaar erg droog is.
Satellietfoto van begin juli van de omgeving van Groenlo in het oosten van Gelderland, waar het ook dit jaar erg droog is.

Schermafbeelding 2019-07-07 om 14.11.04.png

Satellietfoto van begin juli van de omgeving van Gemert in het oosten van Brabant, waar het minder droog is.
Satellietfoto van begin juli van de omgeving van Gemert in het oosten van Brabant, waar het minder droog is.

Als het goed is zal het oosten van Gelderland na volgend weekend ook weer langzaam wat bij kleuren. Na Nederland trekken de regenzones op donderdag en vrijdag van NW naar ZO over het hele stroomgebied van de Maas en de Rijn. Waarschijnlijk levert dat voldoende extra water op om de rivieren weer wat te laten stijgen. Zelfs al is het niet veel, voor de Maas komt dat goed uit, want de afvoer is daar nu ver weggezakt. Omdat het er naar uitziet dat het na het volgend weekend ook weer enige dagen droog wordt, zal het hoogstens om een bescheiden stijging van de waterstanden gaan.  

Rijn blijft op niveau, na volgend weekend weer wat stijgend

De Rijnafvoer is de afgelopen week langzaam gaan dalen. De meeste sneeuw in de Alpen is gesmolten en als het dan langdurig droog blijft, dan gaat ook de Rijn dalen. Omdat er nog veel water opgeslagen ligt in de Zwitserse meren verloopt de daling maar langzaam, met zo'n 3 tot 4 cm gemiddeld per dag. 

In het zuidelijk deel van stroomgebied is de afgelopen week nog wel wat regen gevallen. Vooral in Zwitserland vielen soms stevige buien en die zorgen voor een kleine bijdrage aan de Rijnafvoer. Er viel niet voldoende om de dalende afvoeren in de rest van het stroomgebied te compenseren, maar de daling van de Rijn ging er iets minder snel door. Vandaag en morgen neemt de buiigheid er nog wat toe, waardoor de waterafvoer ook wat toe kan nemen. Daarna blijft het een dag of 3 droog, totdat aan het eind van de week het wat grotere neerslaggebied ook daar arriveert. 

De afvoer bij Lobith bedraagt nu ca 1800 m3/s en de stand is 8,8 m +NAP. Vandaag en morgen gaat daar eerst ca 100 tot 150 m3/s vanaf en daalt de stand met ca 15 cm. Op donderdag volgt dan weer een lichte stijging; dit is het extra water van de buien die nu in de Alpen vallen. Rond het komend weekend blijft de afvoer dan stabiel rond ca 1700 m3/s, om na het weekend waarschijnlijk weer wat te gaan stijgen. Dit is dan het water van het grotere regengebied. Net als in Nederland kan er in Midden en Zuid Duitsland aardig wat regen vallen: 4 tot lokaal 6 cm. Als dat uitkomt, dan is dat voldoende om de Rijn weer iets te laten stijgen. Hoeveel die stijging precies zal bedragen is nu nog niet te zeggen, daarvoor is de neerslagverwachting nog te onzeker. 

Samengevat voor de Rijn dus eerst een paar dagen licht dalende afvoeren tot ca 1650 m3/s (stand 8,7 m +NAP), in de tweede helft van de week een kleine stijging tot ca 1700 m3/s (8,75 m +NAP) en in het komend weekend stabiel rond die afvoer. Na dat weekend waarschijnlijk enkele dagen licht stijgende standen.

Maas bereikt erg laag niveau voor de tijd van het jaar

De Maasafvoer daalde de hele week langzaam verder en is nu bij Maastricht uitgekomen op ca 35 m3/s. Dat is erg laag, want 120 m3/s is normaal voor begin juli. De afvoer is daarmee zelfs nog wat sneller gezakt dan vorig jaar. Toen was het ook vanaf midden juni droog, maar waren de voorraden in de bodem nog wat groter dan dit jaar en verliep de daling niet zo snel.

Gisteren en vandaag viel er een klein beetje regen in de Ardennen, maar dat is te weinig om de afvoer van de Maas te laten stijgen. Pas donderdag en vrijdag wordt voor het eerst wat meer regen verwacht en tot die tijd blijven de afvoeren daarom zo laag als nu. Als er tussen donderdag en zaterdag dan een paar centimeter regen valt, dan kan dat wel voor een lichte stijging van de afvoer zorgen. Maar omdat de bodem erg droog is, zal het hoogstens om een heel bescheiden bijdrage gaan, van enkele tientallen m3/s. Pas als er meerdere regenzones over trekken kan de afvoer wel wat gaan stijgen, maar daar ziet het voorlopig niet naar uit.

Samengevat verwacht ik voor de Maas de hele week een afvoer van ca 30 - 35 m3/s bij Maastricht. Vanaf vrijdag of zaterdag, afhaneklijk van de hoeveelheid regen die dan valt, mogelijk een lichte stijging tot tussen de 50 en 75 m3/s.

Hoe verloopt de waterverdeling naar de kanalen vanuit de Maas

Tussen Luik en Maastricht beginnen 3 kanalen, het Albertkanaal, het Julianakanaal en de Zuid Willemsvaart die ieder water nodig hebben om te kunnen functioneren. Op het eerste gezicht staat het water in een kanaal stil, maar dat lijkt maar zo, want in werkelijkheid stroomt er altijd wat water doorheen. Hiermee worden de sluizen die in het kanaal liggen gevoed en ook wordt er water doorgevoerd naar gebieden die weinig natuurlijke aanvoer hebben. Zo loopt het Albertkanaal van Luik naar Antwerpen en voert het zoetwater aan naar het noorden van België.

Ook de Zuid Willemsvaart is belangrijk voor de aanvoer van water. Water dat Maastricht wordt afgetapt stroomt eerst door de Belgische Kempen en daarna door het oosten van Brabant voordat het bij Vierlingsbeek, Cuijk en den Bosch weer terugstroomt in de Maas. Het Julianakanaal is niet nodig voor de doorvoer van water, maar heeft wel water nodig voor het sluisbheer. Om goed te kunnen functioneren hebben de kanalen ieder zo'n 10 tot 20 m3/s nodig; bij elkaar opgeteld is dat 50 tot 60 m3/s.  Die hoeveelheid is niet altijd beschikbaar als de Maasafvoer ver zakt, zoals nu het geval is.

Om problemen voor te zijn is in 1995 tussen België en Nederland het Maasafvoerverdrag afgesloten, waarin de waterverdeling bij Maasafvoeren lager dan 100 m3/s is afgesproken. In de tabel hierna is voor de Maasafvoer tussen 10 en 100 m3/s de afgesproken verdeling weergegeven.  Uitgangspunt is dat zowel Vlaanderen als Nederland ieder zo lang mogelijk 25 m3/s krijgt, maar alleen totdat de afvoer door de Grensmaas onder de 10 m3/s dreigt te zakken. Die 10 m3/s is nodig om geen al te grote schade toe te brengen aan de Grensmaasnatuur.

Schermafbeelding 2019-07-07 om 12.56.20.png

Waterverdeling volgens het Maasafvoerverdrag, waarmee  bij lage rivierafvoeren het water evenwichtig over V laanderen en Nederland wordt verdeeld.
Waterverdeling volgens het Maasafvoerverdrag, waarmee bij lage rivierafvoeren het water evenwichtig over Vlaanderen en Nederland wordt verdeeld.

De afgelopen 2 weken bedroeg de gemiddelde Maasafvoer bovenstrooms van de kanalen respectievelijk 90 en 70 m3/s en was er dus sprake van een situatie waarbij het Maasafvoervedrag in werking treedt. Aan de hand van de afvoergegevens van België en Nederland heb ik de opgetreden afvoeren in deze 2 weken in beeld gebracht. Daaruit blijkt dat er met name via het Albertkanaal veel te veel water wordt afgevoerd. In de grafiek hieronder is de afvoer door het Albertkanaal weergegeven vanaf eind 2018. Iedere kolom staat voor een dag.

SAfvoer Albertkanaal.jpg

Hoeveelheid Maaswater (in m3/s) per dag afgevoerd via het Albertkanaal.
Hoeveelheid Maaswater (in m3/s) per dag afgevoerd via het Albertkanaal.

De kanaalafvoer verschilt flink van dag tot dag, maar er zijn ook langere perioden dat er meer of minder water wordt afgetapt. De hele maand juni werd er veel water doorgevoerd en schommelde de afvoer tussen de 40 en 60 m3/s. Dat is in vergelijking met de beschikbare hoeveelheid water al vrij veel, want omdat de Maasafvoer in juni al vrij laag was, tapte het Albertkanaal toen dagelijks 30 - 40% van de totale Maasfvoer af. Dit was echter nog bij een ongedeelde afvoer van meer de 100 m3/s en dan is het verdrag nog niet in werking. 

De afgelopen 2 weken zakte de Maasafvoer wel onder de 100 m3/s en had de afvoer van het Albertkanaal volgens het verdrag terug moeten zakken naar 16 m3/s. Met een oranje lijntje is deze waarde in de grafiek aangegeven. In werkelijkheid zakte de afvoer wel, maar bleef toch nog steeds ver boven de 16 m3/s. In de tabel hieronder heb ik de gemeten weekafvoeren weergegeven bij de verschillende meetpunten, met tussen haakjes de verschillen tov het verdrag.

Schermafbeelding 2019-07-07 om 17.58.11.png

Na Nederland trekken de regenzones op donderdag en vrijdag verder de stroomgebieden van Rijn en Maas in en waarschijnlijk levert dat voldoende extra water op om de rivieren weer wat te laten stijgen. Vooral voor de Maas komt dat goed uit, want de afvoer i
Na Nederland trekken de regenzones op donderdag en vrijdag verder de stroomgebieden van Rijn en Maas in en waarschijnlijk levert dat voldoende extra water op om de rivieren weer wat te laten stijgen. Vooral voor de Maas komt dat goed uit, want de afvoer i

In beide weken lag de afvoer van het Albertkanaal tweemaal hoger dan de afspraak uit het verdrag. Daardoor stroomde er minder water langs Maastricht. Het Julianakanaal kreeg ongeveer de hoeveelheid water die was afgesproken en de Zuid Willemsvaart werd iets gekort. Het grootste deel van het tekort kwam uiteindelijk voor rekening van de afvoer door de Grensmaas.

In de eerste week stroomde hier nog 22 m3/s door heen, terwijl het eigenlijk 40 had moeten zijn en in de tweede week was het 10 ipv 20. Gemiddeld over de week kwam de Grensmaas dus nog wel op de afgesproken 10 m3/s uit, maar in de laatste dagen van de afgelopen week werd die waarde ook niet meer gehaald en moest de Grensmaasafvoer het zelfs met minder dan 7 m3/s doen.