Na een wat nattere week, nu weer een droge week en dalende waterstanden

Vooral het stroomgebied van de Rijn kreeg in het begin van de afgelopen week aardig wat regen te verwerken en dat leverde een klein golfje op dat vandaag Lobith passeert. De Maas moest het met minder water doen en hier bleef de stijging beperkt. De komende week verloopt grotendeels droog en dat betekent dat de waterstanden weer gaan dalen; de Rijn wat meer dan de Maas. Of deze daling lang doorzet of dat er een nieuwe natte periode aanbreekt is nog niet helemaal duidelijk. Meer hierover leest u in het waterbericht.

In de rubriek water inzicht een terugblik op de waterstanden in november en alvast een eerste impressie van hoe 2025 als jaar is verlopen.

Water van de Week

Een droge week voor de boeg en dalende waterstanden

In het begin van de week drong zachtere lucht op vanuit het zuidwesten over Europa en dit verdreef de koude lucht die in de tweede helft van november over een groot deel van het continent was uitgestroomd. Van maandag tot en met woensdag lag deze grens van de beide luchtsoorten boven Centraal-Europa en met name in Zuid-Duitsland en de Alpen viel veel neerslag; tot 50 à 60 mm in de hogere delen. Het leverde in de Rijn een klein golfje water op dat vandaag Lobith bereikt.

In de Alpen boven de 1500 m viel daardoor veel sneeuw en het sneeuwdek aan de noordzijde van de Alpen is dan ook vrij dik voor de tijd van het jaar. De kaart van de Zwitserse sneeuw en lawine dienst (SLF) laat goed zien hoe vooral aan de noordzijde van de Alpen een relatief dik pakket sneeuw ligt.  De winter is nog lang en het kan ook op grotere hoogte nog wel zachter worden en wat gaan dooien, maar zeker boven de 2000 m zal deze sneeuw de winter wel overleven. Voor de Rijn betekent dit sneeuwdek dat al een eerste voorraad is aangelegd voor het komende voorjaar, want deze sneeuw smelt doorgaans pas in de periode van april t/m juni van het volgend jaar.

Het opdringen van de zachtere lucht over Europa werd veroorzaakt door een lagedrukgebied boven de Atlantische Oceaan; dat daar nog steeds ligt en inmiddels boven heel Noordwest-Europa een zachte zuidwestelijke stroming in gang heeft gezet. Van dit grote lagedrukgebied heeft zich een klein lagedrukgebied afgesplitst en dat trekt vandaag en morgen niet ver ten noorden van Nederland langs naar het oosten. Ondanks de nabije ligging brengt dit lagedrukgebied weinig neerslag in de stroomgebieden vanwege hoge druk boven Centraal-Europa. Er valt niet meer dan een paar mm neerslag en daar merken de rivieren niet veel van.

De rest van de week ligt onze regio tussen twee grootmachten: een krachtig lagedrukgebied ten westen van Ierland en een groot hogedrukgebied boven Centraal- en Oost-Europa. Neerslagzones die bij het lagedrukgebied horen bereiken ons niet of nauwelijks en de week verloopt hoofdzakelijk droog. Ook tijdens en na het komend weekend lijkt aan deze luchtdrukverdeling voorlopig niet veel te gaan veranderen; al dringt het Atlantische lagedrukgebied waarschijnlijk wel wat verder naar het oosten op.

Ook kunnen zich vanaf het weekend kleinere lagedrukgebieden afsplitsen die het continent op zouden kunnen trekken. Als dat gebeurt dan zou het vanaf 7 of 8 december natter kunnen worden in de stroomgebieden. Maar er is ook nog een goede kans dat de invloed van de hoge druk toch groot genoeg blijft om de meeste regen op afstand te houden. Al met al blijft het de komende week tot 10 dagen vooruit dus aan de droge kant en valt er onvoldoende neerslag om de rivieren te laten stijgen. Een vroege hoogwatergolf hoeven we al helemaal niet te verwachten.

Rijn gaat weer dalen, waarschijnlijk tot ca 8,5 m NAP rond 10 december.

De regen die aan het begin van de week in het zuiden van Duitsland en Zwitserland viel bezorgde de Rijn flink wat extra water en daardoor kon de stand bij Lobith bijna 1,5 m stijgen: van 8 m +NAP afgelopen donderdag tot net iets boven de 9,4 m op dit moment. De afvoer steeg 1.000 m³/s naar 2.350 m³/s, wat iets meer is dan het langjarig gemiddelde voor deze tijd van het jaar. Vorige week voorzagen de weermodellen al dat er voldoende regen zou vallen voor een klein golfje en dat is goed uitgekomen.

Voor de komende week zijn de weermodellen minder scheutig met neerslag en het zou wel eens een bijna droge week kunnen worden. De waterstand gaat vanaf vandaag dan ook weer dalen. De eerste dagen nog niet zo heel snel, want er is nog aardig wat water onderweg ook vanuit het midden van Duitsland, en ik verwacht dat op woensdag de 9 m NAP pas weer onderschreden wordt. Daarna zet de daling langzaam door, eerst met ca 5 cm per dag, later oplopend tot ca 10 m per dag. Op zondag 7/12 verwacht ik een stand van 8,8 NAP (bij een afvoer van 1.800 m³/s) en op 9/12 een stand van ca 8,6 tot 8,7 m NAP (bij een afvoer van ca 1.700 m³/s.

Het is nu nog niet duidelijk of de daling daarna doorzet. De grootste kans is namelijk dat het ook in het begin van die week nog droog blijft en dat daardoor later die week (rond 12/12) de 8,5 m NAP ook weer onderschreden wordt. Maar het Europese weermodel voorziet in het weekend en direct daarna toch wel aardig wat regen als lagedrukgebieden verder opdringen naar het Europese continent. Vooral in het midden van het stroomgebied zou daardoor wat regen kunnen vallen en mocht dat uitkomen dan gaat de stand halverwege die week (rond 9 of 10/12) weer wat stijgen.

Veel regen wordt echter niet verwacht dus een grote stijging lijkt er zeker niet in te zitten. Volgende week is hier meer over te zeggen of het inderdaad droog blijft of dat de lagedrukgebieden voor een wat nattere periode gaan zorgen.

Maas afvoer daalt van circa 200 m³/s naar 150 m³/s; later mogelijk nog wat lager

Het stroomgebied van de Maas viel de afgelopen week buiten het gebied waar de meeste neerslag viel in Europa en daardoor steeg de afvoer maar heel weinig. Aan het begin van de weke bedroeg deze ca 150 m³/s, op woensdag was hij gestegen tot ca 175 m³/s en op dit moment stroomt er gemiddeld over de dag ca 200 m³/s bij Eijsden het land binnen.

Afgelopen nacht viel er ook wat regen en mogelijk dat de afvoer vandaag nog iets stijgt maar boven de 250 m³/s zal het niet komen. De komende dagen verlopen grotendeels droog, op een paar wat kleinere regengebiedjes na, maar die zullen niet voor een stijging zorgen; hoogstens vertragen ze de daling wat. In de tweede helft van de week wordt het helemaal droog en daarom verwacht ik dat de afvoer aan het eind van de week weer in de buurt van de 150 m³/s uit kan komen. Voor het komend weekend is het nu nog niet helemaal duidelijk of het droge weer zich dan voortzet of dat toch enkele regengebieden vanuit het westen het Europese continent op kunnen trekken.

Als dat gebeurt dan zou de Maas daar meer van kunnen profiteren dan Rijn en mogelijk levert dat in het begin van de week na het volgend weekend (rond 9 of 10 december) een stijging op. Veel regen wordt voorlopig niet verwacht dus blijft het waarschijnlijk bij een stijging van niet meer dan 100 tot misschien 200 m³/s, naar tussen de 250 en 350 m³/s. Het blijft echter nog afwachten of die regen er wel komt en mocht dat niet gebeuren dan is de kans groot dat de afvoer verder daalt en in de loop van die week tot onder de 150 m³/s zakt.

Water Inzicht

Afvoer november verliep voor de Rijn ongeveer normaal; voor de Maas wat aan de lage kant

November begon zowel in de Maas als de Rijn met een relatief hoge afvoer dankzij de neerslag die net voor de maandwissel was gevallen. Er brak al snel een vrij lange droge periode aan en beide rivieren daalden naar waarden vrij ruim onder het langjarig gemiddelde. Van een zeer lage afvoer, die soms ook nog in november op kan treden, was echter zeker geen sprake; daarvoor duurde de droge periode te kort.

De tweede helft van de maand was veel koeler dankzij een meer noordelijke luchtstroming. Daarin werden ook neerslaggebieden meegevoerd en die leverden in de middelgebergten boven de ca 300 m zelfs een sneeuwdek op van enkele decimeters. Dat is helemaal niet bijzonder in deze tijd van het jaar, maar de laatste jaren was dat, vanwege de steeds hogere temperaturen, een zeldzaamheid geworden. Aan het eind van de maand drong veel zachtere lucht weer op vanuit het zuiden waardoor de sneeuw inmiddels overal is gesmolten.

De neerslag van de laatste week leverde bij de Rijn opnieuw een hoogwatergolfje op dat wel wat lager bleef dan het golfje aan het begin van de maand. De Maas moest het in de laatste week van de maand met veel minder regen doen en hier steeg de afvoer maar weinig en bleef relatief ver onder het langjarig gemiddelde voor deze tijd van het jaar.

De gemiddelde afvoer van de Rijn kwam bij Lobith over de maand november uit op 1.975 m³/s en dat is vrijwel net zoveel als het langjarig gemiddelde. De hoogste afvoer werd op 2 november gemeten en bedroeg 3.080 m³/s. Dat is niet bijzonder want in november zijn er ook al wel eens hoogwaters met een afvoer van meer dan 6.000 m³/s, waarbij de stand bij Lobith stijgt tot boven de 13,5 m NAP. Drie keer (in 1924,1930 en 1998) kwam de afvoer zelfs boven de 9.000 m³/s en steeg de waterstand bij Lobith tot boven de 1.550 m³/s.

November kwam dus ongeveer uit op het langjarig gemiddelde en dat was ook in de andere twee maanden van de herfst het geval. Het najaar verliep dus heel anders dan het voorjaar en het grootste deel van de zomer toen de Rijnafvoer maandenlang opvallend laag was. In de grafiek hieronder is voor alle maanden van dit jaar de gemiddelde afvoer weergegeven vergeleken met het langjarig gemiddelde over de hele meetreeks vanaf 1901. Met de streepjeslijn is het percentage weergegeven van dat langjarig gemiddelde.

Deze grafiek laat zien dat vooral de periode van maart tot en met juli uitzonderlijk was met een gemiddelde afvoer die vaak minder dan 60% bedroeg van het langjarige gemiddelde. Er werd toen gevreesd voor misschien wel heel lage afvoeren in de nazomer en herfst, maar uiteindelijk viel in de tweede helft van de zomer voldoende regen en trad vanaf augustus herstel op. Er bleef ook daarna voldoende regen vallen en in de maanden dat de afvoer doorgaans het laagst is, was er daardoor geen afwijking meer naar beneden.

De Maasafvoer in november bedroeg ongeveer 200 m³/s en anders dan bij de Rijn is dit minder dan het langjarig gemiddelde, dat ca 275 m³/s bedraagt. Dat de Maas net wat hoger eindigde was vooral het gevolg van het feit dat de regen in de laatste week net aan het stroomgebied voorbijging, terwijl de Rijn wel wat extra water ontving.

Het jaarverloop van de Maas (zie grafiek hieronder) leek wel veel op dat van de Rijn met ook zeer lage afvoeren in de periode van maart tot en met juli, en in april zelfs een gemiddelde afvoer die maar net 40% van het langjarig gemiddelde bedroeg. Bij de Maas duurde het ook wat langer dan bij de Rijn voordat in september herstel optrad en dit herstel was ook wat minder uitgesproken dan bij de Rijn. Het was namelijk vooral het zuiden van Duitsland en de Alpen waar in de nazomer en de herfst de meeste neerslag viel. Ten noorden van dat gebied bleef het droger en het kwam daardoor dat het stroomgebied van de Maas met gemiddelde wat drogere omstandigheden te maken had.