Rijn en Maas dalen de hele week

De komende week verloopt heel anders dan de afgelopen week. Onder invloed van een krachtig hogedrukgebied valt er geen neerslag. Pas over een dag of 10 gaat dat weer veranderen, dus voorlopig hebben we in Rijn en Maas te maken met dalende waterstanden. In het waterbericht leest u nu details.

In de rubriek water inzicht ik word terugblik op de beide hoge watergolven die deze week via de rivieren werden afgevoerd.

water van de week

Hoge druk neemt het heft weer in handen.

Na een intermezzo van ongeveer een week met twee lagedrukgebieden die veel neerslag brachten en in Maas en Rijn flinke hoogwatergolven opleverden, ziet de weerkaart er nu weer helemaal anders uit. Een krachtig hogedrukgebied heeft zich de afgelopen dagen ontwikkeld boven het Verenigd Koninkrijk en schuift nu naar centraal Europa waar het de komende week blijft liggen.

Aan de noordkant van het hogedrukgebied overheerst een zwakke zuidwestelijke stroming waarin vooral bewolking wordt meegevoerd maar geen neerslag. Neerslaggebieden zijn er wel, maar deze bewegen veel noordelijker en trekken ongeveer van IJsland naar de Noordkaap. Voor het weer in de stroomgebieden betekent het een droge week; waardoor ook de waterstanden in de rivieren weer sterk kunnen dalen.

Het ziet er naar uit dat het hogedrukgebied vrijwel zeker een dag of 10 het weer in onze omgeving gaat beïnvloeden en pas in de loop van de week na volgend weekend (zo rond 21 januari) trekt het naar het oosten weg. Dat legt dan de weg weer open voor lagedrukgebieden en zeer waarschijnlijk gaat de laatste week van januari weer natter verlopen. Hoeveel regen er dan gaat vallen en of er dan opnieuw hoogwaters kunnen ontstaan is nu nog niet te zeggen.

Er ligt wel een laagje sneeuw in een groot deel van de stroomgebieden, wat samen met een paar dagen met veel neerslag weer voor een flinke stijging van de waterstanden zou kunnen zorgen. Maar het is nu nog veel te vroeg om daarop vooruit te lopen en volgende week is hier meer duidelijkheid over te geven.

Rijn bereikt vannacht hoogste stand van circa 13,5 m NAP.

De hoogwatergolf die ontstond uit de neerslag van afgelopen woensdag en donderdag bereikt komende nacht de hoogste stand bij Lobith. Ik verwacht dan een stand van net boven de 13,5 m NAP en een afvoer van ongeveer 6200 m³/s. In de ranglijst van alle hoogwatergolven sinds 1901 komt deze op ongeveer de 90^e plaats; het is dus een golf die gemiddeld iets minder dan één keer per jaar voorkomt.

Het is sinds donderdagmiddag zo goed als droog geworden in de stroomgebieden en voor zover er nog wat neerslag is gevallen was dat sneeuw. De aanvoer naar de zijrivieren van de Rijn is daardoor gestopt alle zijrivieren van de Rijn zijn alweer enkele dagen aan het dalen. Die daling zet zeker een dag of 10 en misschien nog wel langer door, Zodat de waterstand over een dag of 10 waarschijnlijk weer tot onder de 10 m zal zijn gezakt. Komende dinsdag (14/1) verwacht ik dat de stand weer onder de 13 m zakt (afvoer 5.500 m3/s) en donderdag (16/1) weer onder de 12 m bij een afvoer van 4400 m³/s.

De snelle daling zet ook daarna nog even door want op zaterdag (18/1) wordt waarschijnlijk de 11 m (afvoer 3.500 m³/s) alweer onderschreden. Daarna vertraagt de daling en pas rond het midden van de week na het komend weekend (rond 22 of 23/1) kan dan de 10 m worden onderschreden. De afvoer bedraagt dan ongeveer 2750 m³/s en dat betekent dat de afvoer weer ongeveer terug is op het niveau van het langjarig gemiddelde.

Wat er daarna gebeurt is nu nog moeilijk te zeggen, maar de kans lijkt groot dat er later wel weer een stijging zal volgen want in de laatste 10 dagen van januari wordt het waarschijnlijk weer natter In de stroomgebieden.

Maas daalt de hele week tot onder 600 m³/s.

De Maas bereikte 3 dagen geleden op 10 januari al de hoogste stand met bij Maastricht een afvoer van iets minder de 2.000 m³/s. In de reeks van alle hoogwaters sinds 1911 komt deze golf op ongeveer de 25^e plek. We kunnen dus spreken van een hoogwater dat gemiddeld ongeveer eens in de 5 jaar optreedt. De laatste keer dat afvoer in de winter zo hoog kwam was op 9 januari 2011, toen de afvoer tot bijna 2.250 m³/s steeg.

Sindsdien is er uiteraard ook nog het heel bijzondere zomer-hoogwater geweest dat een afvoer bereikte van 3.300 m³/s. Sinds het begin van de metingen is de afvoer bij Maastricht 3 keer tot boven 3.000 m³/s gekomen, 3 keer tussen 2.500 en 3.000 en een kleine 20 keer tussen de 2.000 en 2.500 m³/s.

Voorlopig hoeven we bij de Maas niet op hoge afvoeren te rekenen, want de komende week tot 10 dagen laten alleen maar een dalende lijn zien. Morgenvroeg wordt de 1.000 m³/s weer onderschreden en dan is de rivier de helft van het water alweer kwijt. Daarna ze de daling zich wat langzamer door en aan het eind van de week verwacht ik een afvoer rond 600 m³/s.

Ook na het komend weekend zet de daling nog door, want de komende 10 tot 12 dagen wordt geen neerslag verwacht in het stroomgebied. Waarschijnlijk wordt over een dag of 10 (rond 22/1) ook de 500 m³/s weer onderschreden en dan is de Maas weer bijna terug op het langjarig gemiddelde voor de tijd van het jaar.

Water Inzicht.

Hoe bijzonder waren de hoogwatergolven en was de Maasafvoer wel bijna 2.000 m³/s

We kunnen bij de hoogwatergolven die in de Rijn en Maas zijn opgetreden spreken van klassieke hoogwatergolven. Bij zo'n hoogwater legt het water van de eerste neerslagzone de basis en komt het water van een tweede neerslagzone daarbovenop. Met name in de winter valt er vanuit één neerslagzone nooit voldoende water voor een grote hoogwatergolf en is zijn reeks van neerslaggebieden nodig die het water in de rivier als het ware opstapelen tot een steeds grotere hoogwatergolf.

De grafieken van de hoogwatergolven (zie hierna) laten zien dat in de Rijn het eerste neerslaggebied zorgde voor een stijging van circa 2500 m³/s (van 2200 naar 4700) en de tweede daar bovenop voor een stijging van ca 1.500 m³/s (van 4.700 naar 6.200). In de Maas ging het bij beide om een stijging van 850 m³/s: van 550 naar 1.400 en van 1.100 naar 1.950 m³/s.

Bij alle historische hoogwatergolven in de winter zien we zo’n opbouw en de uiteindelijke hoogte hangt dan van het aantal neerslaggebieden af die elkaar opvolgen en de hoeveelheid regen die zo’n neerslaggebied brengt. Ook de timing is belangrijk want hoe meer tijd er tussen de neerslaggebieden zit hoe meer tijd een zijrivier krijgt om weer te dalen, waardoor de opbouw tot een grote hoogwatergolf vertraging oploopt.

In de winter speelt ook sneeuw een belangrijke rol. Het is als het ware een soort van verdubbelaar. Want in de gebieden met een sneeuwdek kan, als het gaat regenen, ineens extra veel water tot afstroom komen. Als er dan 30 mm regen op een sneeuwdek valt van 20 cm dan is dat in water omgerekend hetzelfde als 50 mm neerslag. En hoe hoger de intensiteit, hoe meer water er relatief tot afstroom komt: 50 mm op één dag levert daarom meer water op voor een rivier dan één dag met 30 en één dag met 20.

Bij het afgelopen hoogwater speelde sneeuw ook een grote rol en met name de Maas en de Moezel (in het stroomgebied van de Rijn) konden daardoor sterker stijgen dan als er alleen regen was gevallen. Lang bleef afgelopen week onduidelijk tot hoever de regen naar het noorden door zou dringen en daarom moest ik mijn verwachting een paar keer aanpassen. Pas toen de neerslag was gevallen en het water zich in de zijbeken van de Maas bevond was duidelijk dat het een heel hoge afvoer zou worden.

Zo zorgt de Maas telkens weer voor spannende momenten, temeer omdat het water uit de Ardennen al binnen een paar uur bij Maastricht aankomt. Bij de Rijn is dat heel anders en is het merendeel van het water 3 tot 5 dagen onderweg en zien we een hoogwatergolf dus lang van tevoren aankomen.  

Als we wat inzoomen op de hoogwatergolf van de Maas dan zien we dat er in de nacht van 9 op 10 januari een opvallende sprong in de afvoer te zien is van ca 100 m3/s. Net voor het bereiken van de piek gaat de afvoer in heel korte tijd van 1.850 naar 1.960 m³/s om daarna een paar uur hoog te blijven en dan weer vrij snel te dalen naar ca 1.900 m³/s.

Als we bovenstrooms in Wallonië bij de regionale waterdienst de afvoer van de Ourthe en de Maas bij Luik bekijken dan komt die samen niet hoger uit dan ca 1.950 m³/s. Stroomafwaarts van Luik komt er vrijwel geen water meer bij, alleen gaat er nog ca 20 m³/s af naar het Albertkanaal. Het is dus vreemd dat er zoveel water bij Maastricht is aangekomen.

Er blijft echter nog een mogelijke oorzaak over en dat is de stuw van Lixhe. Die ligt net bovenstrooms van Maastricht en het is bekend dat het beheer daarvan tot plotselinge schommelingen kan leiden. Als we de grafiek van de waterstand bovenstrooms van de stuw bekijken (grafiek hierna) dan zien we dat er inderdaad om middernacht een opvallende daling is opgetreden. De stuw is toen wat verder opengezet en bovenstrooms is de stand 20 cm gezakt.

Daardoor is er in korte tijd veel extra water weggestroomd en is de afvoer bij Maastricht ook in korte tijd extra gestegen. Het is niet zomaar duidelijk wat de afvoer zou zijn geweest zonder dit stuweffect, want het duurt een tijd voordat het waterpeil in het hele stuwpand bovenstrooms van Lixhe zich hierop heeft ingesteld, maar het zal wel lager zijn geweest dan 2.000 m³/s wat nu werd gemeten. Op grond van de afvoeren nabij Luik ga ik uit van een afvoer van ongeveer 1.930 tot 1.950 m³/s.

In de meetreeks van Lixhe is op 12/1 te zien dat het peil weer omhoog gaat. Ook dat moment is terug te zien in de grafiek bij Maastricht, maar nu als een plotselinge daling van de afvoer omdat de stuw een deel van het water vast heeft gehouden om het peil daar te laten stijgen.